azərbaycan səsı|ندای آذربایجان

azərbaycan səsı|ندای آذربایجان
وبسايت خبري تحليلي نداي آذربايجان

موخمّس


موخمّسین هر بندینده بئش میصراعی و هر میصراعدا ایسه اون آلتی هیجاسی وار، ایلک بندین بوتون میصراعلاری بیر- بیریله هم قافیه دیر.دئمک قافیه دوزولوشو آشاغیداکی مودلده اولور:

    a/a/a/a/a

   

    b/b/b/b/a

   

    c/c/c/c/a

عاشیقلار موخمسی اوخویاندا اونون میصراعلارینی ایکی یئره پارچالایار و هر بندی اون میصراعلی شعر کیمی اوخویارلار.

بؤلگو آشاغیداکی مودلده دیر:16=8+8


اؤرنک لر
عاشیق شمشیردن بیر موخمس :

بیرینجی اؤرنک :

عمیم قیزی

قاش قاباغین تؤکمه بئله!

آجان آلان عمیم قیزی

نه دی دردین؟ سؤیله بیلیم،

ائیله بیان عمیم قیزی

دوداقلارین یئر سوپورور،

گولر باخان عمیم قیزی

گؤزللر ریشخند ائدر

سنه اینان عمیم قیزی

آرامیزدا اولمالیدیر,

ایلقار, ایمان عمیم قیزی.

ایکینجی اؤرنک :

من سنی اوشاق ایکن

اون دؤرد یاشیندا سئومیشم.

قانلی گول یایلاسیندا ,

داغین باشیندا سئومیشم.

قارتاللار اوزاق باخان

کهلیک داشیندا سئومیشم.

آلا گؤزه عاشیق اولوب،

قلم قاشین دا سئومیشم.

شأنینه باغلادیم کیتاب ،

یازدیم داستان عمیم قیزی.

اوچونجو اؤرنک :

سنه من اووچو اولوب ,

اوولاقلاردا ایزله میشم.

پونهان اولان سیرّیمیزی

دانیشمادان گیزله میشم.

نوقصانینا دینمه میشم ,

خاطیرینی گؤزله میشم.

سنه یالان ساتمامیشام ,

نه اولوبسا دوز دئمیشم.

منده گوناه دئ وارمی گؤر ,

جانیم قوربان عمیم قیزی؟

دؤردونجو اؤرنک :

نه سنی آلان اولار ,

نه ده منه اولار گلن.

ات تؤکولوب, قان چکیلیب,

قالیب سوموک , قورو بدن.

باخما موخّنث سؤزونه

بلکه سنی وار اؤیردن

جان دئییب بیر-بیرینه

سئویشمه یک آخی ندن؟

شمشیر کیمی اولار سنه

کیم مهریبان عمیم قیزی.

موخمّسه بئشلیک ده دئیرلر. اونون جیغالی نوعو ده واردیر. آذربایجان عاشیقلاری ایچینده موللا جومه نین موخمسلری هامیدان آرتیق مشهوردور. آشاغیدا اونون جیغالی موخمسلریندن ایکی بندی اؤرنک اوچون وئریلمیشدیر.

بیرنجی بند :

ناگهان گؤردو گؤزوم

سن تکی اینسانی پری.

حوریسن, ملاکه سن

جّنتین قیلمانی پری.

یارالار ملهمیسن

دردلرین درمانی پری.

گؤزللر سرداریسان

محبوبلارین خانی پری.

شاه کیمی تاختا چیخیب

ائدرسن دیوانی پری.

ایکینجی بند :

دیوانینا گلرم

عیزتی- ایکرام قیلارام

خیدمتینده قالارام

قول قوربانین اولارام

اگر قبول ائله سن

قول بوینونا سالارام

قولوم بوینوندا

الیم قوینوندا

چیینیم چیینینده

عشقین بئینیمده

سارماشیب, کؤینک کیمی

دوروم سنین َاینینده

َاینینه آل منی گل

قات بو جانی جانا پری.

یوخاریدا گؤروندوگو کیمی میصراعلار هیجا اسگیکلیگی وار. بو نقیصه ایفاچیلیقدا بعضی هیجالارین اوزادیلماسیله دولدورور.
قایناق

تورک خلق ادبیاتی – یازان: علیرضا صرّافی*




جنایات ارامنه درخوجالی

خوجالی تنهادردترک هانیست،خوجالی تنهادردمسلمانان نیست،دردبشریت است
خوجالی نام شهر و بخشی در جمهوری آذربایجان است،این شهر در ۱۴ کیلومتری شمال شرقی شهر خان‌کندی قره‌باغ و نزدیک کوه قره‌باغ واقع شده‌است. علاوه بر این، قرار داشتن خوجالی در راه آغدام- شوشی و برخورداری شهر از تنها فرودگاه قره‌باغ، حساسیت راهبردی شهر را بیشتر کرده بود.

سفیر آذربایجان در تهران : بودجه بسیار جزئی در خزانه وجود داشت و شرایط بسیار سخت و پیچیده‌ای بر کشور حاکم بود. از نظر نظامی پادگان، سلاح و ارتشی نداشتیم، حتی سلاح را از پلیس‌هایمان گرفته بودند چون ما مسلمان بودیم و به همین دلیل بود که 20 درصد از خاک ما از سوی ارمنستان اشغال شد و یک میلیون آذربایجانی آواره شدند. 35 هزار ارمنی ساکن آذربایجان همچنان در کشور ما زندگی می‌کنند، لیکن در ارمنستان حتی یک نفر مسلمان آذربایجانی وجود ندارد. این موضوع نشاندهنده وقوع پاکسازی قومی در ارمنستان می‌باشد.

وی با اشاره به جنگ قره‌باغ افزود:‌ در قره‌باغ مساجد، امامزاده، آثار باستانی و تاریخی زیادی داشتیم که اشغالگران همه آنها را با خاک یکسان کردند. حتی اسامی مناطق را نه تنها در قره‌باغ، بلکه در جمهوری ارمنستان که از نظر تاریخی مسلمان‌نشین بوده است، تغییر دادند تا اثری از فرهنگ ما در آنجا نباشد حتی مسجد باشکوه شاه عباس در شهر شوشا تبدیل به اصطبل شده است. 

آخوندوف در خصوص حل مسئله قره باغ گفت: قره‌باغ سرزمین ازلی و ابدی آذربایجان است و از نظر من در حقیقت قره‌باغ بخشی از سرزمین‌های دنیای اسلام است. تاکنون 4 قطعنامه از سوی سازمان ملل برای خروج اشغالگران از این سرزمین تصویب شده است .


خوجالی از اکتبر سال ۱۹۹۱ در محاصره قرار داشت. ۳۰ اکتبر حرکت خودروها در شهر متوقف شد و بعد از منهدم کردن بالگردی که به مرگ ۴۰ نفر انجامید، این تنها وسیله حمل و نقل نیز از حرکت بازماند. روز ۲ ژانویه برق شهر قطع شد. خوجالی از نیمه دوم ماه فوریه توسط نیروهای ارمنی محاصره شد و هر روز مورد حملات توپخانه و سلاح‌های سنگین قرار می‌گرفت.
شب ۲۶ فوریه سال ۱۹۹۲ گروه‌های نظامی ارمنستان با کمک هنگ موتوری شماره ۳۶۶ اتحاد شوروی سابق به شهر خوجالی حمله کردند. شهر در ابتدا فقط از سه طرف توسط نیروهای ارمنستان محاصره شد و وقتی مردم راه گریز را از مسیر چهارم (مسیر عسگران) در پیش گرفتند، نیروهای ارمنستان نزدیک روستای نخجوانیک بر آن‌ها آتش گشودند. بعد از آن شهر از چهار طرف محاصره شد و آتش توپخانه و سلاح‌های سنگین بر شهر گشوده شد. زبانه‌های آتش خیلی زود تمام شهر را در بر گرفت و مدافعین شهر همراه با مردم غیرمسلح مجبور شدند خوجالی را ترک کنند.

ساعت ۵ صبح ۲۶ فوریه، شهر به تصرف نیروهای ارمنی درآمد. مردم که مجبور بودند شهر را ترک کنند، به کوه‌ها و جنگل‌ها پناه بردند. نیروهای ارمنی باقی‌مانده ساکنین خوجالی را به قتل رساندند و زنان و دختران بسیاری را به اسارت گرفتند. تقریباً تمامی افرادی که به کوه‌ها و جنگل‌ها فرار کرده بودند، از شدت سرما جان باختند.
1275 نفرازساکنان – پیرمردان، کودکان و زنان به اسارت گرفته شدند. ازبین این اسرا150 نفر، ازجمله آن68 زن و 26 کودک سرنوشتشان تابه امروزمعلوم نیست. کسانی که نتوانسته بودندازمحاصره ارامنه خارج شوندبابی رحمی تمام به شهادت رسیدند. جلادان ارمنی که راه انسانیت راگم کرده اند پوست سرقربانیان راجدامی کردند، اعضامختلف بدن آنان رامیبریدند، چشمان کودکان شیرخواره رامی شکافتند، زنان حامله راشکم پاره میکردند،اسیران رازنده به گورمیکردندو یامی سوزاندند.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

تورکجه
 خوجالی تکجه آذربایجان خالقینا قارشی دئییل، هم ده بوتون اینسانلیغا قارشی یؤنلمیش بو مودحیش جینایتین ایشتیراک‌چی‌لاری معلوم‌دور.
اوول‌جه خوجا‌لی توپ‌لاردان و دیگر حربی تئکنیکا‌دان شیددت‌لی آتشه توتولا‌راق دارماداغین ائدیلمیش‌دیر.
شهر اراضی‌سینده یانغین‌لار باشلانمیش‌دیر. سونرا پیادا قووه‌لر بیر نئچه ایستیقامت‌دن شهره گیرمیش‌لر. ساغ قالمیش ساکین‌لره وحشیجه‌سینه دیوان توتولموش‌دور. 613 نفر دینج آزربایجان‌لی، او جمله‌دن 63 اوشاق، 106 قادین ایشگنجه ایله اؤلدورولموش‌دور. 8 عاییله بوتونلوک‌له محو ائدیلمیش‌دیر.


 1275 ساکین – قوجا‌لار، اوشاق‌لار، قادین‌لار گیروو گؤتوروله‌رک آغلاسیغماز تحقیرلره، ظولمه و حقارته معروض قالمیش‌لار. گیروو گؤتورولن‌لردن 150 نفرین، او جمله‌دن 68 قادینین و 26 اوشاغین طالعی بو گونه‌دک معلوم دئییل‌دیر. موحاصیره‌دن چیخماغی باجارمیش دینج ساکین‌لری یول‌لاردا، مئشه‌لرده پوسقو قوران ائرمنی حرب‌چی‌لری خوصوصی آمان‌سیزلیق‌لا قتله یئتیرمیش‌لر. آزغینلاشمیش جللادلار اینسان‌لارین باش‌لاری‌نین دری‌سینی سویموش، موختلیف اعضا‌لارینی کسمیش، کؤرپه اوشاق‌لارین گؤزلری‌نی چیخارمیش، حامیله قادین‌لارین قارین‌لارینی یارمیش، آدام‌لاری دیری-دیری تورپاغا باسدیرمیش و یا یاندیرمیش، جسدلرین بیر قیسمینی مینالامیش‌لار.


روسیاسینین و دیگر دؤولت‌لرین گیزلی و آچیق حیمایه‌سین‌دن ایستیفاده ائدن ائرمنی میللت‌چی‌لری “بؤیوک ائرمنیستان” یاراتماق خولیاسینا دوشموش، اله کئچیرمک ایستدیک‌لری اراضی‌لری یئرلی ساکین‌لردن تمیزلمک نییت‌ی‌ایله موختلیف دؤورلرده شرقی آنادولودا و جنوبی قافقازدا سوی‌قیریمی و تئررور آکت‌لاری تؤره‌ده‌رک، 2 میلیونا قدر گوناه‌سیز تورکو و آزربایجانلی‌نی وحشیجه‌سینه قتله یئتیرمیش‌لر. 1905-1907-جی ایل‌لرده، هابئله 1918-1920-جی ایل‌لرده ناخچیوان‌دا، باکی‌دا، گنجه‌ده، شاماخی‌دا، قوبادا، لنکران‌دا، قاراباغ‌دا، موغان‌دا و آزربایجانین دیگر یئرلرینده، هابئله تیفلیس‌ده دینج آزربایجان‌لی اها‌لی سوی‌قیریمینا معروض قالمیش‌دیر.


1988-اینجی ایلده کئچمیش سسری مرکزی حوکومتی‌نین ائرمنی‌پرست سیاستین‌دن ایستیفاده ائدن داواکار ائرمنی میللت‌چی‌لری ائرمنیستان اراضی‌سینده ائتنیک تمیزلمه‌نی باشا چات‌دیرماق نییت‌ی‌ایله آذربایجان‌لی‌لارین یاشادیق‌لاری رایون و کندلره باسقین‌لار ائتمه‌یه، آذربایجان‌لی‌لاری دوغما تورپاق‌لارین‌دان قووماغا باشلادی‌لار.
ائرمنیستان اراضی‌سی‌نین آذربایجان‌لی‌لاردان تمیزلنمه‌سینی باشا چاتدیردیق‌دان سونرا آذربایجانین از‌لی تورپاغی اولان داغ‌لیق قاراباغی ائرمنیستانا ایلحاق ائتمک اوچون فعال دؤیوش عملیات‌لارینا باشلاندی. قارشی دوران طرف‌لرین قووه‌لری هئچ‌ده برابر دئییلدی.

نیظامی اوردوسونو تشکیل ائتمه‌یه ماجال تاپمامیش ال‌یالین آذربایجان‌لی اها‌لی اوول‌جه‌دن خوصوصی حاضرلیق کئچمیش ائرمنی سیلاح‌لی بیرلشمه‌لری، خاریجی اؤلکه‌لردن گتیریلمیش موزدلو دسته‌لر و کئچمیش سووئت اوردوسونون تؤر-تؤکونتولری ایله اوز-اوزه دایانمیشدی.
 نتیجه‌ده آذربایجان رئسپوبلیکاسی اراضی‌سی‌نین 20 فایزی، یعنی داغ‌لیق قاراباغ بؤلگه‌سی و اونون اطرافین‌داکی داها یئددی رایون – لاچین، کلبجر، آغدام، فضولی، جبراییل، قوبادلی، زنگیلان رایون‌لاری ایشغال اولونموش، 18 مین‌دن چوخ آذربایجان‌لی قتله یئتیریلمیش، 20 مین‌دن چوخ دینج ساکین یارالانمیش، 50 مین‌دن چوخ آدام علیل اولموش‌دور. 4750 آدام اسیر و ایتکین دوشموش، گیروو گؤتورولموش‌دور. 877 شهر، کند و قصبه قارت ائدیلمیش، داغیدیلمیش و یاندیریلمیش‌دیر. ائرمنیستان اراضی‌سین‌دن و آذربایجانین ایشغال ائدیلمیش بؤلگه‌سین‌دن قووولوب دیدرگین سالینمیش آذربایجان‌لی‌لارین سایی 1 میلیون‌دان چوخ‌دور.
 ائرمنی تجاووزکارلاری ایشغال اولونموش اراضی‌لرده آذربایجانین مدنی-تاریخی ایرثینی تشکیل ائدن اوبیئکت‌لری خصوصی قددارلیق‌لا محو ائتمیش‌لر. اله کئچیردیک‌لری اراضی‌لرده اونلار واندالیزم آکت‌لاری تؤره‌ده‌رک، 500-ا قدر تاریخی و 100-دن چوخ آرخئولوژی آبیده‌نی، 22 موزه‌یی و 4 رسم قالئرئیاسینی، تاریخی اهمیت‌لی 9 سارایی قارت ائتمیش و یاندیرمیش، 44 معبدی و 9 مسجیدی تحقیر ائتمیش‌لر. داغیدیلان و یاندیریلان 927 کیتاب‌خانادا 4،6 میلیون کیتاب و میثیل‌سیز ال‌یازما محو ائدیلمیش‌دیر.




نوروزبایرامی-یئنی ایل بایرامی

نوروز بایرامی، باهار بایرامی- قدیم خالق بایرامی. (فارسجا-نو روز(Nou ruz) —نوو روز، اؤزبکجه ناوروز(Navruz)، تورکمنجه نووروز (Nowruz)، قازاخجا ناوریزNaurız, ، قیرغیزجا نوروز(Nooruz)، تورکجه نئوروز(Nevruz)،کریم تورکجه سی ناورئز(Navrez))

                                 

نوروز آذربایجاندا

آذربایجاندا عادته گؤره نووروز بایرامیندا گؤیردیلن سمه نی یازین گلمه سی نین، طبیعتین جانلانماسی نین، اکینچیلیگین رمزیدیر. آذربایجان کندلیسی سمه نی گؤیرتمکله نؤوبتی تسسرروفات ایلینه آرتیملی، بوللوق آرزولامیش، بایراما دؤرد هفته قالمیش، هر چرشنبه آخشامی و بایرام گونو تونقال قالاماقلا، ماهنی ( " گون چیخ! " نغمه سی ) قوشماقلا اودا،گونشه اولان اعتیقادینی ایفاده ائتمیشدیر. بوتون بو مراسیملر ایسلامدان چوخ-چوخ اول مؤوجود اولموش قدیم شرق عنعنه لری نین داعوامیدیر.

نوروز بایرامی قاباغی عادتن ائوده حَیطده آبادلیق، تمیزلیک ایشلری آپاریلیر، وآغاج اکیلیر. نوروز بایرامیندا شیرینیات نؤولری (قوغال، کولچ، فسه لی، پاخلاوا، شکربورا، شکرچؤرگی و ...) و پلوو بیشیریلیر. رنگبرنگ یومورتا بویانیر، مجمگی و سینیلرده خونچا بزه نیر، شام یاندیریلیر، تونقال قالانیر، سمه نی قویولور، اؤلنلرین خاطیره سی یاد ائدیلیر، کوسولولر باریشیر، قوهوم-قونشولار بیر-بیرینه قوناق گئدیر، پای گؤندریرلر. آشیقلار باهاری مدح ائدیر. اوغلان و قیزلار تزه پالتار گئییب چالیب اویناییر، یاللی گئدیرلر. جاوانلار آت چاپیب، گولشیر، کوشتو توتورلار.

نوروز شیمال یاریم کوره سینده آسترونومیک یازین باشلاندیغی، گئجه-گوندوز برابرلیگی گونونده (مارتین 20، 21، 22 د) کئچیریلیر. بیر سیرا خالقلار یاز فسلی نین گلمه سینی طبیعتی نین جانلانماسی ایله باغلامیش، بو موناسیبتله شنلیکلر کئچیرمیش، اونو یئنی ایلین باشلانغیجی کیمی بایرام ائتمیشلر. قدیم زامانلاردان باشلایاراق ایران، افقانیستان، تاجیکیستان، اؤزبه کی ستان و بعضی باشقا شرق خالقلاری ایله یاناشی آذربایجانلیلاردا باهارین - یئنی ایلین گلیشینی شنلیکلرله قارشیلاییردیلار. مارتین 21-ای ایران و افقانیستاندا رسمی تقویمین ایلک گونو ساییلیر. نوروز همچی نین بهای تقویمی اوزره ایلین ایلک گونودور.

                                               

نوروزون  تاریخی

نوروز بایرامی نین منشایی، اونونلا باغلی اساتیرلر، میفلر قدیمدیر. تدقیقاتچیلار نوروز بایرامی نین محض یاخین شرقین قدیم اکینچیلیکله مشغول اولان خالقلار آراسیندا مئیدانا گلدیگینی سؤیله ییرلر.  اکثر خالقلار او جومله دن آذربایجانلیلار باهار بایرامی نین اسل ماهیتیندن دوغان بیر سیرا عادت-عنعنه لری، اویونلاری ایندییه دهک ساخلامیشلار.  ابو رئیهان ال-بیرونی (6 جی اسر) نوروز بایرامی حاقیندا موختلیف روایتلردن اونون یارانماسی سببلریندن، بو بایرام موناسیبتیله خالق آراسیندا یاییلمیش عادت-عنعنه لردن بحث ائتمیش، نوروز بایرامی نین طبیعتین اویانماسی اکینچیلیک تصروفاتی نین باشلانماسی ایله باغلی اسل دونیوی بایرام اولدوغونو قئید ائتمیشدیر.  نظام الملک (6 جی اسر) " سییاست نامه " اثرینده نوروز بایرامیندان یازین گلیشی ایله علاقه دار کئچیرلن کوتلوی خالق بایرامی کیمی بحث ائتمیشدیر. نوروزون گلیشی کلاسسیک شرق او جومله دن، آذربایجان دا گئنیش یاییلمیش " باهارییی " آدلی لیریک شعرلرده ده تصویر و ترننوم ائدیلیر.

                                              
نوروز دونیا خالقلاری نین بایرامی کیمی

هر بیر خالق بو بایراملا باغلی ائتنیک، یئرلی میللی خوصوصیتلرینه اویغون، اؤزونه مخصوص مؤوسوم نغمه لری، مراسیم نغمه لری یاراتمیشدیر.

عومومیلیکده نوروز ایراندا، قافقازدا و مرکزی عاصییادا چوخ طنطنه لی شکیلده قئید ائدیلیر. ایران و آذربایجاندان علاوه تورکمنیستاندا، تاجیکیستاندا، ؤزبکیستاندا، پاکیستاندا، قازاخیستاندا، قیرغیزیستاندا بو بایرام خوصوصی طنطنه ایله قئید ائدیلیر. آلبانییادا سولطان نئوروز بایرامی دینی بایرام کیمی بکتاشیلیک طریقتی نین داعوامچیلار طرفیندن قئید ائدیلیر.

عومومیتله نوروز دونیانین اکثر اؤلکه لرینده بو خالقلارین نوماینده لری طرفیندن گئنیش شکیلده قئید ائدیلیر. بو جور مکانلار آراسیندا لوس-آنجئلس، تورونتو، لوندونو سایماق اولار. لوس-آنجئلس شهری نین اوجاق قالاماغا دایر سرت قرارلاری وار، هئچ بیر کسه اؤز مولکونده اوجاق قالاماغا ایجازه وئریلمیر. حتّی بونا باخمایاراق جنوبی کالیفورنییادا یاشایان و نوروزو قئید ائتمک ایسته ین ایرانلیلار و آذربایجانلیلار کالیفورنییانین چیمرلیکلرینه گئدیر و اوجاق قالاماغا ایجازه وئریلمیش یئرلرده اوجاق قالاییرلار.




دیوانی

دیوانی – شعر فورماسیندا هر میصراعدا اون بئش هیجا وار. قافیه گلدیکده : بیرینجی بندین بیر, ایکی, دؤردونجو میصراعلاری هم قافیه, اوچونجو میصراعین قافیه سی ایسه آزاددیر. باشقا سؤزله دیوانی ده قافیه دوزولوشو آشاغیدا گؤستریلن مودلده دیر:

    a/a/x/a

   

    b/b/b/a

   

    c/c/c/c/a

   

دیوانی نین بؤلگوسو ایکی نوع اولا بیلیر:

15=7+8

15=8+7

دیوانی نین دا اؤزونه مخصوص هاوالاری وار اوجومله دن: دیوانی ، شاه ختایی دیوانی و... آد آپارماق اولار. آذربایجاندا عاشیق قوربانی نین دیوانیلری داها چوخ شؤهرت قازانمیشدیر.
اؤرنک

آشاغیدا ایکی دیوانی بالوولو میسکیندن وئریلیر:

بیرینجی اؤرنک: اینجیدی

دیلیم سنی لال ائدرم , نه دئدین یار اینجیدی

زولفوندن اووسون گؤتوررم , قورخورام مار اینجیدی

نئچه ناقه گتیرین, خالوار ایله گؤتورون

بیر درده دوچار اولموشام درد منده زار اینجیدی.

مین بیر یئرده یارام واردی باخ سینه مین داغینا

پروانه تک دولانایدیم هم سولونا , ساغینا

جان چیخدی, بوش قالدی قفس, وئرین یار قوجاغینا

یارسیز مزارا قویمایین گور اولو دار, اینجیدی.

یار قاپیندا خسته دوشدوم رحم ائیله سن ساییلام

او حوسنونون زکاتیندان هر نه وئرسن قاییلام

بولبول گوله, گول بولبوله, من زولفونه ماییلام

دهانینا دوزولنلر صدفدی یار, اینجیدی.

زولفونه شانه ووراندا قالماز منده اختیار

گؤزللیگی سنه وئریب قودرتی پروردیگار

گئیینیبسن آل یاشیلا باشدا تیرمه زرنیگار

من فاغیر میسکینین یاری گئیدیگی نارینجی دی.

ایکینجی اؤرنک : گئده جک

دلی گؤنول غوره لنمه, قودرت الدن گئده جک.

جهد ائله یاخشیلیق ائیله, یاخشی یامان گئدجک.

بو دونیا کاروانسارادی, هر گلن کؤچوب گئدر

آدم ایلن حوّا کیمی یارانانلار گئده جک.

الینده کی تر شوو ایلن وورما مظلوم باشینا

جهد ائله سویوق سو قاتما خلقین ایستی آشینا

چوخون بو دونیا آلدادیب, ظولم ائدیب قارداشینا

هم ظولومکار , هم خطا کار چشمی گیریان گئد هجک.

آخیرته خئیری واردی سوروش بیمار حالینی

آجیندان ال آیاق چالسان یئمه یئتیم مالینی

سویاجاقلار پالتارینی , زیورینی , آلینی

آخیر جانسیز بدنینه بئش آرشین خام گئده جک.

نه ییغیرسان دونیا مالین تؤکوب گئدرسن هامی

اینسی – جینه حؤکم ائدردی هانی سولئیمان هانی

فاغیر میسکین غافیل اولما حلال, حرامی تانی

زحمت چکن , لذت چکر لبی خندان گئده جک
قایناق

    تورک خلق ادبیاتی – یازان: علیرضا صرّافی




بررسی ریشه ترکهای قشقائی

شیرین نامداری
هیچیک از داستانهای قشقایی متعلق به قهرمانان قشقایی نیستند و با داستانهای آذریها، قفقازیها و قبچاقیها یکسان هستند که این خود نشانگر این است که قاییهای سرزمین قشقا پس از مهاجرت از زادگاهشان مدتها در قفقاز، قبچاق و آذربایجان زندگی کرده اند(این مسئله با مهاجرت قاییها به قفقاز و آسیای صغیر و آذربایجان از نظر زمانی نیز کاملا مطابقت دارد)پیوندها برقرار کرده و خویشاوندیها استوار نموده اند و بعضا با طائفه های دیگر آمیخته شده اند.

آهنگهای یکسان بین آذریها، قفقازیها و قشقاییها نشان از همزیستی طولانی و یکسان بودن محل زندگی و آمیخته شدن باهم(زبان و نژاد) تاثیر و تاثرهای آنها (قفقاز و قبچاق و قشقایی) میدهد.

روایت آرزومندی برای بازگشت به مکانهایی مانند تبریز، هشتر خانه، اروم آدا، قفقاز و قبچاق در شعرهای موسیقی قشقایی نشان از اقامت طولانی قبیله قایی در این مناطق و آمیختگی و پیوند با سایر طوایف ترک را آشکار می سازد. اما بنیانگذاران قشقایی نام این ایل را از اسم نیای خود برگزیده اند و سایر قبایل را به زیر چتر خود درآورده اند. در این که قشقاییها از طوایف مختلف تشکیل شده اند و نژاد تقریبا یکسانی ندارند شبهه ای وجود ندارد ولی هسته اصلی این ایل را ترکان قایی تشکیل میدهند که از شهر «قش» در« قشقا دریا» آمده اند.

همانطور که از اسامی طوایف و تیره های قشقایی برمی آید نام گذاری آنها براساس نیاکان و وطن آنهاست و نام قشقایی نیز از این قاعده مستثنی نیست. وجود طوایف همنام در بین ترکان قشقایی آذری و قفقازی و آسیای میانه هم بر چند قسمت شدن برخی طوایف و هم بر اقامت مکانی یکسان آنها دلالت دارد؛ مثلا لفظ قشقایی از نام امیر شاهیلوی قشقایی انتخاب شده از خویشاوندان نزدیک صفویه و از صاحب منصبان این سلسله به شمار میرفته است. او این نام را از نام اجداد و وطن خود انتخاب کرده است. یا جانی آقا قشقایی از درباریان صفویه بوده که برای گسترش شیعه به ناحیه گندمان رفته است و درآنجا درگذشته است. محل اقامت او دربین ترکان قدیمی گندمان بوده است؛ که این ترکان به گفته مورخان از ترکان سلغری بوده اند که این ترکان به مرور و با قدرت گرفتن ترکان ولایت قشقا در ایل قشقایی ادغام شده اند. 

طوایفی مثل بیات، آق قویونلو، بیگدلی، افشار، قاجار، قرخلو، بلوردی و خلج که امروزه جزو تیره های قشقایی محسوب میشوند که در طوایف قزلباش و ترکان قفقاز نیز وجود دارند که این دلیلی برچند پاره شدن این طوایف و سکونت آنها در کنار هم در ابتدا و سرانجام رفتن به نقاط مختلف و قرار گرفتن در طبقه بندیها و تقسیمات و ایلات جدید است. این مطلب نشانگر اقامت قشقاییها در قفقاز و آذربایجان است. بسیاری از آهنگهایی که امروزه در قشقایی نواخته میشود همان آهنگهایی است که این ترکان با خود از آذربایجان و قفقازآورده اند. البته این نغمه ها به مرور رنگ و بوی قشقایی به خود گرفته است. 

داستانهایی مثل غریب و صنم، اصلی و کرم، ایاز و محمود و کوراغلو بین قشقاییها و آذریها و قفقازیها یکسان است و نغمه های این داستانها نیز تقریبا یکسان است. این مطلب نیز هویدای این است که قشقاییها مدتها در قفقاز قبچاق و آذربایجان زیسته اند و بسیاری از آداب ورسوم فرهنگها نواها و شیوه زندگیها را از آنها آموخته اند. شباهت بسیار زیاد بین اقوام متفرق دلیل برآن دارد که این اقوام در گذشته یا کنار هم زندگی میکرده اند یا در اصل یکی بوده اند.

برای کسب اطلاعات بیشتر،حول این موضوع ازاین پایگاه دیدن فرمایید" http://qashqaei.com  "




دئییشمه-یاریشما

دئییشمه - ایکی عاشیغین آراسیندا شعریله یاریشما دئمکدیر. بعضا ایکی عاشیغین آراسیندا یاخود دا داستانلاردا اولان ایکی شخصیتین آراسیندا اوز وئرن عادی دیالوقا دا دئییشمه دئیرلر. تاریخ بویو عاشیق صنعتینده بئله بیر گله نک وارمیش کی مجلیسلرده عاشیقلار خلقین قاباغیندا بیر- بیریله دئییشرمیشلر. هانسی سی جوابدان قالسایدی سازی الیندن آلیناردی.
دئییشن عاشیقلارینان چوخ ان فی البیداهه شعر دئمک قابلیتی, سوًز خزینه سینین زنگینلیگی و هر طرفلی معلوماتا و بیلیگه صاحیب اولماسی لازیم گلیر.دئییشمه ده عاشیغین بیری بیر بند قوشوب, رقیبی اولان عاشیقدان اونون جوابینی ایستر. جواب ایسه بیر بندده, اوًزو ده دئیشن عاشیغین قافیه لریله عئینی اولمالیدیر. یاریش شعرین سون بندینه تک دوام ائدر. دئییشمه نین حربه – زوربا , قیفیل بند , باغلاما , نوعلری وار. بعضا اوندا دوداق دَیمز, تجنیس کیمی فورملاردان دا ایستیفاده اولونار کی بو دا یاریشمادا نائلیت قازانماغی داها دا چتینلشدیرر. دئییشمه نی باشلایان عاشیق هانسی شعر فورمونو سئچدیسه, قارشی طرفده عئینی فورمدا و عئینی قافیه ده اونا جواب وئرملی دیر.

اوًرنک اوچون آشاغیدا لزگی احمد ایله خسته قاسیم آراسیندا کئچن بیر دئییشمه وئریلیر:

لزگی احمد:

سندن خبر آلیم , آی دده قاسیم:

او نه دیر کی دورلو-دورلو حالی وار؟

نه دن خلق اولوندو عرشین آرغاجی

او نه دیر کی توخونمامیش خالی وار؟


خسته قاسیم:

سنه جواب وئریم آی لزگی احمد:

باهاردیر کی دورلو-دورلو حالی وار.

نوردان خلق اولوندو عرشین آرغاجی

او بولوددور توخونمامیش قالی وار.



لزگی احمد:

او نه دیر کی دایانیبدی دایاقسیز؟

او نه دیر کی بویانیبدی بویاقسیز؟

او نه دیر کی دوغار السیز , آیاقسیز,

اوچ آی گئچر آیاغی وار, الی وار؟



خسته قاسیم:

گوًی بیر چادیر دایانیبدی دایاقسیز.

آیلان گوندو بویانیبدی بویاقسیز.

قورباغادیر دوغار السیز, آیاقسیز

اوچ آی کئچر آیاغی وار الی وار.



لزگی احمد:

لزگی احمد دئیر: گلر دالالار

نه قوماشدیر ساتان اولماز, آلالار؟

او نه دیر کی دیمدیگیندن بالالار؟

اونه دیر کی قانادیندا خالی وار؟



خسته قاسیم:

خسته قاسیم دئیر: یاشدیر دالالار

او آغیلدیر ساتان اولماز آلالار

او بوغدادیر دیمدیگیندن بالالار

کپنکدیر قانادیندا خالی وار


قایناق:تورک خلق ادبیاتی - یازان: علیرضا صرّافی




خوردن نامه حاکم"حاکم کیلوچنده؟"

بهرام‌شاه غزنوي فرمانروايي به سرزمين غور،ناحيه‌اي کوهستاني در افغانستان،فرستاد. او بر مردم آنجا ستم و بيدادگري فراوان مي‌کرد. مردم آنجا نماينده‌اي نزد بهرام‌شاه گسيل داشتند که از ظلم حاکم غور شکايت کند.

سلطان‌نامه‌اي نوشت و به مردم ستمديده داد تا آن را به حاکم غور دهند. حاکم پس از خواندن نامه سلطان آورنده نامه را وادار کرد که نامه را بخورد. آن مرد به نزد بهرام‌شاه بازگشت و ماجرا را بيان کرد. بهرام‌شاه دستور داد نامه مفصلي براي فرمانرواي ستمگر غور بنويسند.

مـرد غـوري گـفـت: شـمـا را سـوگـند مي‌دهم نامه را بر کاغذ کوچک‌تري بنويسيد تا هنگام خوردن آن رنج کمتري داشته باشم.




زودقضاوت نکنیم

زن جوانی در سالن فرودگاه منتظر پروازش بود. چون هنوز چند ساعت به پروازش باقي مانده بود، تصميم گرفت براي گذراندن وقت کتابي خريداري کند. او يک بسته بيسکوئيت نيز خريد و بر روي يک صندلي نشست و در آرامش شروع به خواندن کتاب کرد.

مردي در کنارش نشسته بود و داشت روزنامه مي‌خواند. وقتي که او نخستين بيسکوئيت را به دهان گذاشت، متوجه شد که مرد هم يک بيسکوئيت برداشت و خورد. او خيلي عصباني شد ولي چيزي نگفت. پيش خود فکر کرد : بهتر است ناراحت نشوم. شايد اشتباه کرده باشد.

ولي اين ماجرا تکرار شد. هر بار که او يک بيسکوئيت برمي‌داشت، آن مرد هم همين کار را مي‌کرد. اينکار او را حسابي عصباني کرده بود ولي نمي‌خواست واکنشي نشان دهد. وقتي که تنها يک بيسکوئيت باقي مانده بود، پيش خود فکر کرد : حالا ببينم اين مرد بي‌ادب چکار خواهد کرد؟ مرد آخرين بيسکوئيت را نصف کرد و نصفش ديگرش را خورد. اين ديگه خيلي پرروئي مي‌خواست! زن جوان حسابي عصباني شده بود.

در اين هنگام بلندگوي فرودگاه اعلام کرد که زمان سوار شدن به هواپيماست. آن زن کتابش را بست، چيزهايش را جمع و جور کرد و با نگاه تندي که به مرد انداخت از آنجا دور شد و به سمت دروازه اعلام شده رفت. وقتي داخل هواپيما روي صندلي‌اش نشست، دستش را داخل ساکش کرد تا عينکش را داخل ساک قرار دهد و ناگهان با کمال تعجب ديد که جعبه بيسکوئيتش آنجاست، باز نشده و دست نخورده!

خيلي شرمنده شد! از خودش بدش آمد ... يادش رفته بود که بيسکوئيتي که خريده بود را داخل ساکش گذاشته بود. آن مرد بيسکوئيت‌هايش را با او تقسيم کرده بود، بدون آن که عصباني و برآشفته شده باشد! در صورتي که خودش آن موقع که فکر مي‌کرد آن مرد دارد از بيسکوئيت‌هايش مي‌خورد خيلي عصباني شده بود. و متاسفانه ديگر زماني براي توضيح رفتارش و يا معذرت‌خواهي نبود.


هميشه به ياد داشته باشيم كه چهار چيز است که نمي‌توان آن‌ها را دوباره بازگرداند :

1. سنگ ........ پس از رها کردن!

2. سخن ............. پس از گفتن!

3. موقعيت ... پس از پايان يافتن!

4. و زمان ........ پس از گذشتن!




مردپولدار

مسئولین یک مؤسسه خیریه متوجه شدند که مرد پولداری در شهرشان زندگی می‌کند و تا کنون حتی یک ریال هم به خیریه کمک نکرده است. پس یکی از افرادشان را نزد او فرستادند.

مسئول خیریه: آقا ما در مورد شما تحقیق کردیم و متوجه شدیم که الحمدالله از درآمد بسیار خوبی برخوردارید ولی تا کنون هیچ کمکی به خیریه نکرده‌اید. نمی‌خواهید در این امر خیر شرکت کنید؟

مردپولدار: آیا شما در تحقیقاتی که در مورد من کردید متوجه شدید که مادرم بعد از یک بیماری طولانی سه ساله، هفته پیش درگذشت و در طول آن سه سال، حقوق بازنشستگی‌اش کفاف مخارج سنگین درمانش را نمی داد؟

مسئول خیریه: (با کمی شرمندگی) نه، نمی‌دانستم. خیلی تسلیت می‌گویم.

مردپولدار: آیا در تحقیقاتی که در مورد من کردید فهمیدید که برادرم در جنگ هر دو پایش را از دست داده و دیگر نمی‌تواند کار کند و زن و ۵ بچه دارد و سالهاست که خانه نشین است و نمی‌تواند از پس مخارج زندگیش برآید؟

مسئول خیریه: (با شرمندگی بیشتر) نه. نمی‌دانستم. چه گرفتاری بزرگی…

مردپولدار: آیا در تحقیقاتتان متوجه شدید که خواهرم سالهاست که در یک بیمارستان روانی است و چون بیمه نیست در تنگنای شدیدی برای تأمین هزینه‌های درمانش قرار دارد؟

مسئول خیریه که کاملاً شرمنده شده بود گفت: ببخشید. نمی‌دانستم این همه گرفتاری دارید…

مردپولدار: خوب. حالا وقتی من به اینها یک ریال کمک نکرده‌ام، شما چطور انتظار دارید به خیریه شما کمک کنم؟!!




دادگاه خانواده*طنز*

حاج آقا(قاضي): خودتونو كامل معرفي كنيد…

- شوهر: كاظم! برو بچز بهم ميگن كاظم لب شتري! ديلپم ردي! ?? ساله!

- زن : نازيلا! ليسانس هنرهاي تجسمي از دانشكده سيكتيروارد فرانسه! ?? ساله!

دادگاه-خانواده

- حاج آقا : چه جوري با هم آشنا شديد؟

– شوهر : عرضم به حضور اَن ورت حاجي! ايشون مارو پسند كردن! مام ديديم بد گوشتيه گرفتيمش!!!

- زن: حاج آقا مي بينين چه بي چشمو روئه! حاج آقا تازه سابقه دارم هست!

- شوهر: حاجي چرت ميگه! من فقط دو سال اوفتادم زندان اونم با بي گناهيه كامل!

- حاج آقا : جرمت چي بود؟

- شوهر : حاجي جرم كه نمي شه بهش گفت! داش كوچيكم حرف گوش نميكرد … مختوع النسلش كردم !

- زن : حاج آقا مي بينين چقد بي احساسه !

- حاج آقا : خواهر من شما به چه دليلي تقاضايه طلاق كردين ؟

- زن : حاج آقا ما الان درست ? ساله كه ازدواج كرديم ولي اين آقا اصلا عوض نشده !

- شوهر : دهه ! بابا بكش بيرون ! حاجي بده اصالتمو از دست ندادم ؟

- حاج آقا : خواهر من شما فقط به خاطر اينكه ايشون عوض نشده ميخواين طلاق بگيرين؟

- زن : حاج آقا اولش فكر ميكردم درست ميشه ! گفتم آدمش ميكنم ! مدرنش ميكنم ! حاج آقا اين شوهر من نميفهمه تمدن چيه ! نميدونه مدرنيسم چيه!

- شوهر : بابا نموده مارو ! را به را گير ميده ! اين كارو بكن ! اين كارو نكن ! اين لباسو بپوش !! اونو نپوش ! حاجي طاقت مام حدي داره !

- زن : حاج آقا به خدا منم تو فاميل آبرو دارم ! دوست دارم شوهرم شيك ترين لباسارو بپوشه!

- شوهر : حاجي ميخوايم بريم خونه اون باباي قالپاقش !!! گير ميده ميگه بايد كروات بزني ! به مولا آدم با كروات يبوست ميگره ! نفسمون ميات بالا ولي پايين رفتنش با شابدوالعظيمه ! حاجي ما از بچگي عادت داشتيم دو سه تا تكمه مون وا باشه !! بابا پشم سينه و اين صحبتا !

- حاج آقا : خواهر من حق با ايشونه !

- زن: حاج آقا بهش ميگم تو خونه زيرشلواري نپوش ! يكي مياد زشته ! حد اقل شلوارك بپوش!

- شوهر : حاجي من اصن بدون زيرشلواري خوابم نمي بره ! بابا چارديواري اختياري ! راستش اينجا جاش نيست ولي باباي خدا بيامرزم ميگفت :

- حاج آقا : خدا بيامرزتش !

- شوهر : خدا رفتگان شمارم بيامرزه ! ميگفت : سعي كن تو زندگيت دو تا چيز و ترك نكني !! يكي سيغار ! يكي زيرشلواري ! حاجي جونم برات بگه كه گير داده خفن كه سيغار نكش ! رفته برام پيپ خريته ! آخه خداييش اين سوسول بازيا به ما ميات ؟!!

- زن : حاج آقا شما نميدونين من چقدر سعي كردم حرف زدن اينو درست كنم ! نشد كه نشد !

- شوهر : حاجي رفته واسه من معلم خصوصي گرفته ! فارسي را درست صوبت كنيم ! ديگه روم نميشه جولو بچه محلا سرمو بلند كنم ! حاجي خسته مونده از سر كار ميام خونه به جاي چايي واسه من كافي شاپ مياره ! درسته آخه ؟! حاجي از وقتي گرفتمش ?? كيلو كم كردم ! از بس كه از اين غذا تيتيشيا داده به خورده ما!!! لازانتيا و بيف استراگانورف و اسپاقرتي و از اين آت آشغالا. حاجي هركي يه سليقه اي داره ! خب منم عاشق آب سيرابي با كيك تيتاپم !!!

- زن : حاج آقا يه روز نمي شه دعوا راه نندازه ! چند بار گرفتنش با وثيقه آزادش كرديم …

- شوهر : آره ! رو زنم تعصب دارم ! كسي نيگا چپ بهش بكنه ! خشتكشو پاپيون ميكنم !!!

-حاج آقا:خب شما كه اينهمه با هم اختلاف فرهنگي و اقتصادي داشتين چرا با هم ازدواج كردين ؟

- زن : عاشقش بودم ! ديوونش بودم ! هنوزم هستم…




صفحه قبل1...4041424344...50صفحه بعد
💬 نظرات کاربران
💬ثبت نام کاربران
💬ورود کاربران