با حضور استاندار آذربایجان شرقی، عملیات اجرایی معدن و کارخانه کنسانتره مس انجرد با سرمایه گذاری شرکت مهر اصل در اهر آغاز شد.

ظرفیت تولید سالانه این کارخانه که در 30کیلومتری اهر احداث می شود، در مرحله نخست 30هزار تن و در مرحله بعدی 60هزار تن خواهد بود.

فضای معدن مس انجرد 40 هکتار بوده و مدت بهره برداری از ذخایر آن 20 سال پیش بینی شده است.

کنسانتره به دست آمده در این معدن در کارخانه در دست احداث ذوب و فرآوری در شهرک صنعتی شهید سلیمی به کاتد تبدیل خواهد شد.

معادن استان آذربایجان‌شرقی ازنظر ذخیره مواد معدنی دارای رتبه برتر در کشور است.

آذربایجان غربی نیزرتبه سوم رادر تنوع مواد معدنی داراست.

محمدجعفر عظمایی رئیس سازمان صنعت،معدن وتجارت استان آذربایجان شرقی در جلسه ستاد اجرایی معدن در گفت‌وگو با خبرنگاران اظهار کرد:

مشکل معدن طلای اندریان حل شده و شرکت گرجستانی 16 میلیارد برای اکتشاف آن هزینه کرده است.

عظمایی اضافه کرد: در حال حاضر متقاضی خارجی برای مزایده‌های معدن وجود دارد.

برگزاری کنفرانس بین‌المللی معدن در زنجان

رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی استان زنجان با اظهارامیدواری بیان داشت کنفرانس بین‌المللی معدن در شهریورماه سال‌جاری برگزار میشود.

بنابرگفته رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان زنجان،تعدادمعادن درسطح این استان235فقره است.

تراکتوربه دلیل کمبودبازیکن از ترکیب ثابتی دربازی ها استفاده میکردو همین امرباعث شده بودکه دست تراکتوربرای رقیبانش خوانده شود،فشردگی بازیهانیزبرخستگی این ترکیب ثابت افزوده بود،بااین اوصاف کاسه کوزه هابرسرتونی شکست واخراج شد.

زمانی که تیم به حاشیه میرفت:

در زمانی که تیم نیاز به آرامش کامل داشت زمزمه‌هایی از داخل تیم به گوش می‌رسید و مردم را نگران کرده بود که مبادا تیم به حاشیه رود و از این ناحیه ضربه بخورد در حالی که رسانه‌های محلی و استانی همه سعی می‌کردند بر این حاشیه‌ها پایان دهند اما انگار باشگاه از داخل داشت کم کم وارد حاشیه می‌شد و مدیریتی که سکوت کرده بود به یک باره عین دومل سر بر آورد و مدیریت ابراهیمی بازیکن محبوب تراکتور را از ترکیب تیم کنار گذاشت

متاسفانه در حساس‌ترین برهه لیگ این حاشیه ها مدیریت خوبی نشد و کاری که نباید می‌شد، شد.

بازی‌های به دور از انتظار و باخت‌های عجیب و غریب باعث شد عملا دست تراکتور از قهرمانی قطع شود و در وضعیتی که تراکتور با یک برد خانگی و یک مساوی خارج از خانه مدعی اول صعود از گروه خود به بازی‌های نهایی آسیایی بود تمام بازی‌ها را با نتایج بسیار ضعیف به حریفان واگذار کرد و ناباورانه حذف شد.

دو بازی تا پایان فصل باقی مانده بود و صحبت تمدید قرارداد تونی بر سر زبان‌ها افتاده بود که آیا تونی با مدیریت به توافق می‌رسد یا نه؟

اما انگار قرار بود تمام کاسه کوزه‌ها سر تونی بشکند و تونی اخراج شد.

همکاری تونی اولیویرا با تیم تراکتورسازی حتی به یک سال هم نکشید و پس از باخت تیم تراکتورسازی در باشگاه‌های آسیا، تونی از سرمربیگری این تیم اخراج شد.

روزی که تونی اولیویرا به تبریز آمد فکر نمی‌کرد که چنین محبوبیتی یابد و امروز هم هیچکس گمان نمی‌کرد که با وجود محبوبیتش از تیم تراکتورسازی اخراج شود.

تیم تراکتورسازی تبریز با هدایت سرمربی پرتغالی خود در مجموع 39 بازی رسمی برگزار کرد که 32 بازی در لیگ برتر شش بازی در لیگ قهرمانان آسیا و یک بازی در جام حذفی است.

17 برد، 13 تساوی و 9 باخت کارنامه تونی در تراکتورسازی محسوب می‌شود، البته عملکرد تونی تا قبل از بازی برگشت با تیم استقلال در تهران بسیار درخشان بود، اما بعد از این بازی تراکتورسازی در سراشیبی قرار گرفته و در 9 بازی خود تنها به یک پیروزی دست یافته است.

نتایج ضعیف تیم تراکتورسازی در چند بازی اخیر دلیل اصلی برکناری تونی ذکر شده و حسن آذرنیا جایگزین وی شد.

برکناری تونی هم برای بازیکنان این تیم و هم طرفدارانش شوک بزرگی بود اما اینکه این شوک چقدر روی کار تراکتورسازان تاثیر گذاشته و این تیم موفق به کسب عنوان سوم و سهمیه آسیا خواهد شد، باید تا 20 اردیبهشت منتظر ماند.

تورکون دیلی تک سئوگیلی ایسته کلی دیل اولماز
اؤزگه دیله قاتسان بو اصیل دیل اصیل اولماز
اؤز شعرینی فارسا – عربه قاتماسا شاعیر
شعری اوخویانلار ، ائشیدنلر کسیل اولماز
فارس شاعری چوخ سؤزلرینی بیزدن آپارمیش
« صابیر » کیمی بیر سفره لی شاعیر پخیل اولماز
تورکون مثلی ، فولکلوری دونیادا تک دیر
خان یورقانی ، کند ایچره مثل دیر ، میتیل اولماز
آذر قوشونو ، قیصر رومی اسیر ائتمیش
کسری سؤزودور بیر بئله تاریخ ناغیل اولماز
پیشمیش کیمی شعرین ده گرک داد دوزو اولسون
کند اهلی بیلرلر کی دوشابسیز خشیل اولماز
سؤزلرده جواهیر کیمی دیر ، اصلی بدلدن
تشخیص وئره ن اولسا بو قدیر زیر – زیبیل اولماز
شاعیر اولابیلمزسن ، آنان دوغماسا شاعیر
مس سن ، آبالام ، هر ساری کؤینک قیزیل اولماز
چوخ قیسسا بوی اولسان اولیسان جن کیمی شئیطان
چوق دا اوزون اولما ، کی اوزوندا عاغیل اولماز
مندن ده نه ظالیم چیخار ، اوغلوم ، نه قیصاص چی
بیر دفعه بونی قان کی ایپکدن قزیل اولماز
آزاد قوی اوغول عشقی طبیعتده بولونسون
داغ – داشدا دوغولموش ده لی جیران حمیل اولماز
انسان اودی دوتسون بو ذلیل خلقین الیندن
الله هی سئوه رسن ، بئله انسان ذلیل اولماز
چوق دا کی سرابین سویی وار یاغ – بالی واردیر
باش عرشه ده چاتدیرسا ، سراب اردبیل اولماز
ملت غمی اولسا ، بو جوجوقلار چؤپه دؤنمه ز
اربابلاریمیزدان دا قارینلار طبیل اولماز
دوز واختا دولار تاختا – طاباق ادویه ایله
اونداکی ننه م سانجیلانار زنجفیل اولماز
بو « شهریار » ین طبعی کیمی چیممه لی چشمه
کوثر اولا بیلسه دئمیرم ، سلسبیل اولماز

ایران تورک لرین یاشادیق لاری یئرلری اوچ بویوک یئره بولمک اولار. ایرانین قوزای باتی سیندا یئرلشن بولگه لر، ایرانین قوزای دوغوسوندا یئرلشن بولگه لر و ایرانین اورتا و گونئی یینده یئرلشن بولگه لر.

ایرانین قوزای باتیسیندا یئرلشن بولگه لرعومومیتله گونئی آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیبلر. قوزای دوغو دا یئرلشن بولگه لر، آفشار یورد و تورکمن صحرایا شامیل اولورلار. ایرانین اورتاسیندا و گونئیینده یئرلشن بولگه لر، قاشقای یورد ا شامیل اولورلار.


غربی آذربایجان

نقده
بو شهریستان ساکین‌لری‌نین ٦۵ فاییزی آذربایجان‌لی و ۳۵ فاییزی کورددورلر. آذربایجان‌لی‌لار شیعه و کوردلرده سونی‌دیرلر.

صایین‌قالا

بو شهریستان کندلری موختلف ائتنیک قروپ‌لارین‌دان تشکیل تاپیب‌دیر کی بو ائتنیک قروپ‌لاری، آذربایجان تورکجه‌سین‌دن علاوه، اوز محلی لهجه‌لرینه‌ده دانیشیرلار. چاردولی، زعفران‌لی، موصلان‌لی، شریبان‌لی، آجیرلی و هشترودلی بو ائتنیک قروپ‌لارین‌دان‌دیرلار.
و شهریستان ساکین‌لری‌نین چوخو آذربایجان‌لی‌دیرلار و آذربایجان تورکجه‌سی بو شهریستانین اصلی دیلی‌دیر. بو شهریستان ساکین‌لری‌نین مذهب‌لری شیعه و سونی‌دیر. بو شهریستان‌دا موختلیف فرهنگ‌لر واردیر کی آذربایجان تورکجه‌سینه دانیشماق و مذهبی مراسیمات‌دا موشاریکه ائتماق، اونلارین بیرلیغینا سبب اولور.

قوشاچای

قوشاچای شهریستانی ساکین‌لری‌نین اکثریتی آذربایجان تورکجه‌سی‌نین غربی لهجه‌سینه دانیشیرلار کی اورمیه لهجه‌سی‌نین اوخشاری‌دیر. بو شهریستان ساکین‌لری‌نین بیر آز سیراسی‌دا کورد اولوب، کورد دیلینه تکلم ائدیرلر. قوشاچای شهریستانی ساکین‌لری‌نین اکثریتی‌نین مذهبی شیعه‌دیر و اقلیتی‌نین کی‌ده سونی‌دیر.

خوی

خوی شهریستانی ساکین‌لری آذربایجان تورکجه‌سی‌نین شومال غربی لهجه‌سینه دانیشیرلار. اونلارین اکثریتی‌نین مذهبی شیعه و اقلیتی‌نین کی‌ده سونی‌دیر.

ماکی

ماکی شهریستانی ساکین‌لری آذربایجان تورکجه‌سی و کورد دیل‌لرینه دانیشیرلار. اونلارین اکثریتی‌نین مذهبی شیعه و اقلیتی‌نین کی‌ده سونی‌دیر.

پلدشت

بو شهریستان ساکین‌لری آذربایجان تورکجه‌سی و کورد دیل‌لرینه دانیشیرلار. اونلار بیر سیراسی شیعه و بیر سیراسی‌دا سونی‌دیرلر.

سویوق بولاغ

ایندیلکده بوشهرین خالقی نی 100 ده 5 درصدین شهریستانین حساب ائدگیمیزدن آذربایجانلی تورک خالقی تشکیل ائدیللر.

همدان

همدان

همدان شهری بیر تورک‌دیلی اولان منطقه‌ده یئرلشیب‌دیر و بو شهرین اطرافین‌دا کی کندلرین هامیسی تورک‌لرین یاشاییش یئرلرین‌دن‌دیر. همدان تورک‌لری اوغوزلاردان‌دیرلار کی بو شهریستانین شومال، شومال غرب و شرق حیصه‌لرین‌ده ساکین‌دیرلر. همدان شهریستانی‌نین مرکزی بخشین‌ده تورک دیلین‌دن علاوه، فارس و لور دیل‌لرینه‌ده تکلم اولونور؛ آمما شرا بخشین‌ده تکجه تورک دیلینه دانیشیلیر.

کوردوستان
قوروه

قوروه شهریستانی‌نین ساکین‌لری تورک و کورد دیل‌لرینه دانیشیرلار. اونلارین مذهب‌لری شیعه و سونی‌دیر.

بیجار گروس

بوگونکو گونده کوردیستان اوستانی نین هئچ اولماسا دوردن بیری سی تورک لرله مسکون دور. بو اراضی لر تاریخی آذربایجان سینیرلاری ندا یئرلشیب لر. کوردیستان اوستانی نین دوغو بولومو گروس منطقه سی آدلانیر. بوردا یاشایان اهالی عومومن شیعه و تورک دور لر. بیجار بولگه سی نین اهالی سی نین چوخو تورک دورلر.بو بولگه بوتون دوره لرده تورک یا تورک سویلو نوماینده ایران میللی مجلیسینه گوندریب.
بیجار بولگه‌سی‌نده 135 تورک دیل‌لی کند وار.
دکتر پناهایان، مجموعه ای در چهار جلد به نام " فرهنگ جغرافیای ملی ترکان ایران زمین " سال 1351
سیری در تاریخ زبان ولهجه های ترکی , دکتر جواد هئیت- چاپ سوم , سال1380,ص307

آفشاریورد و تورکمن‌چولو

ایرانین قوزئی‌دوغوسون‌دا -آفشاریورد و تورکمن‌چولو بولگه‌لری‌نین محدوده‌سین‌ده یئرلشن رضوی خوراسان، قوزئی خوراسان، سیمنان، گولوستان و مازندران ایالتلری‌ده تورکلرین یاشادیق‌لاری یئرلردن‌دیرلر.

قاشقای‌یورد

ایرانین اورتا و گونئیین‌ده یاشایان تورک‌لر، فارس، چاهارماحال و بختییاری، ایسفاهان، بوشئهر، خوزیستان، کیرمان و بوشئهر ایالت‌لرین‌ده یاشاییرلار.

ایران مملکتی ان قدیم زامان لاردان تورک لرین مسکنی اولوب دور. بو مسئله نین ۷۰۰۰ مین ایللیک تاریخی وار.

ایبنی خلدون دا بو یازی نی تصدیق له یه رک یازیر: "پیتیکلرده ایرانین تورک تورپاغی اولدوغو یازیلیر.... آنجاق فارس بیلگین و سوی بیلیمچیلری بو ساو(ی تابلاماق)دان بوتونویله بویون قاچیریرلار".
تاریخ ابن خلدون (ق۱، ج ۲، ص ۱۵۴)، المسمی بکتاب العبر و دیوان المبتدا و الخبر، فی ایام العرب و العجم و البریر و من عاصرهم من ذوی السلطان الاکبر، منشورات موسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت، لبنان

دبیر کل سازمان همکاری اسلامی گفت: به منظور کمک به مردم فلسطین کنفرانسی در مورد تاسیس شبکه امنیت دارایی اسلامی در ماه ژوئن در آذربایجان برگزار خواهد شد.

اکمل الدین احسان اوغلو» دبیر کل سازمان همکاری اسلامی در گفت‌وگو با خبرگزاری «آپا» گفته است: به منظور کمک به مردم فلسطین کنفرانسی در مورد تاسیس شبکه امنیت دارایی اسلامی در ماه ژوئن در آذربایجان برگزار خواهد شد.

وی گفته است که این مساله در دیدارهایش با رئیس جمهور و وزیر خارجه آذربایجان مورد مذاکره قرار گرفته است.

احسان اوغلو گفته است که حکومت آذربایجان ابتکار خود برای میزبانی برگزاری این کنفرانس را مطرح کرده و فعالیت آذربایجان در داخل این سازمان بیش از پیش افزایش می‌یابد.

احسان اوغلو همچنین گفته است که از سال 2006 که به سمت دبیر کل سازمان همکاری اسلامی انتخاب شده است، 5 نشست در سطح وزیران کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی در آذربایجان برگزار شده است.

المار محمدیاروف وزیر امور خارجه آذربایجان نیز پس از سفر به خاورمیانه با تاکید بر اینکه آذربایجان همواره از فلسطین حمایت کرده و می‌کند، از برگزاری کنفرانسی در مورد حمایت از مردم فلسطین در ماه ژوئن در باکو نیز خبر داده بود.

آنادیرآرزولارا هرزامان قاراباغ

برآوردهانشان میدهدکه درسال های پرآبی دریاچه ارومیه هرسال سی هزارتن آرتمیاازاین دریاچه قابل برداشت بود که درآمدی بالغ بر ده میلیارددلار رامیتوانست عایداستان کند،اما دریغاکه با رخ نمودن بحران کم آبی این دریاچه این بهره برداری بیش ازدوسال به طول نیانجامید.

غول خشکی همچنان که حیات دریاچه ارومیه راتهدیدمیکند،زندگی آرتمیا این خرچنگ ریزنقش وپراهمیت رانیزهم بامخاطره جدی روبه روکرده است.

آرتمیامنبع سرشاری ازپروتئین بشمارمی آید،این خرچنگ بسیارریزبه دوصورت تخم گذاری وزنده زایی تولیدمثل میکند.

نوزادآرتمیابه سرعت رشدمیکندودرمدت 10 تا15 روزبه آرتمیای بالغ تبدیل میشودوتولیدمثل خودراآغازمیکند،آرتمیای بالغ هر3 تا5 روزیکبارتولیدمثل میکند،وهربارمی تواندبین50 تا300 تخم یانوزاد زنده تولیدکند.

آرتمیاامروزه به عنوان بهترین ماده غذایی برای پرورش میگو،ماهیان دریازی،ماهیان خاویاری،ماهیان آب شیرین وماهیان زینتی شناخته شده است.علاوه براینکه تمام اسیدهای آمینه درترکیب بدن آرتمیاوجوددارد،پروتئین به میزان 6 درصد،چربی 10 درصد،وهیدرات های کربن 60 درصدازوزن آرتمیاراتشکیل می دهندکه مؤیدارزش غذایی بسیاربالای آن است.

ارتفاع آب دریاچه ارومیه در14 سال گذشته 6.5مترکاهش یافته وپیشروی زمین های شوره زار250 هزارهکتارازبستردریاچه ارومیه رابه پهنه های نمک تبدیل کرده است.

شوره زارهای حاصل از خشکی دریاچه ارومیه تهدیدی جدی برای محیط زیست وزمین های کشاورزی به شمار می رود،وزش بادهای موسمی می تواندهرسال نمک این پهنه هارا به اراضی بیشتری گسترش دهدوقابلیت کشاورزی زمین های اطراف راباتهدیدی جدی روبه روکرده است.

زخم هایی که ازسوی بشربرپیکردریاچه ارومیه فرودآمده این سوالهارا درذهن پدیدمی آوردکه:

آیادراحداث سازه های آب برروی رودخانه های منتهی به دریاچه مطالعات کافی صورت گرفته؟

آیادربرداشت آب ازمنابع سطحی وزیرسطحی حقی هم برای دریاچه ارومیه درنظرگرفته ایم؟

آمارنشان میدهدکه گستره ی زمین های کشاورزی درحوضه ی آبریزدریاچه ارومیه درطول 30 سال گذشته20 برابرشده،واین به معنی افزایش برداشت20 برابری ازآب های این حوضه وکاهش 20 برابری ورودی آب به دریاچه ارومیه است.

حفرچاه های غیرمجازدراین حوضه وبهره برداری بی رویه ازآب های زیرزمینی هم درنوبت خودضربات جبران ناپذیری به حیات دریاچه واردمی کندکه اتخاذ تدابیرجدی دراین زمینه هم بسیار ضروری به نظرمی رسد.

کاهش ورودی آب به دریاچه وافزایش تبخیرآب زنگ خطرخشکی کامل این پهنه آبی رابه صدا درآورده است.

کشتیرانی دردریاچه ارومیه:
 

تاریخ کشتیرانی دردریاچه ارومیه به سال1300هجری قمری دردوران حکومت ناصرالدین شاه قاجاربرمی گرددکه امام قلی میرزاحاکم وقت آذربایجان با خریدیک فروندکشتی موتوری شروع به حمل بار ومسافردرسطح دریاچه ارومیه کرد،صنعت کشتیرانی دریاچه ارومیه میرفت که درزمینه گردشگری هم جای پایی برای خودبازکند،که بحران کم آبی دریاچه ارومیه نقطه پایانی برآن نهاده است.

درسال های اخیرکارکردکشتیرانی دردریاچه ارومیه منحصربه حمل خودروهاازدوساحل دریاچه ارومیه واتصال راه زمینی آذربایجان شرقی وغربی بوده که این فعالیت هم بااحداث وافتتاح پل میانگذردریاچه ارومیه به نام پل شهیدکلانتری خاتمه یافت.

دریاچه نیل چشم ارومیه که زمانی با بندرگاه هایش،کشتی ها،دکل هاوبادبانهایش،دریانوردان ودریادلانش سری بین سرهاداشت،اینک ازسوداهای کهن دست شسته وچون کشتی های ازنفس افتاده اش به گوشه نشسته است.

شایدگوش درصدایی وچشم درراهی دارد،شایدبه انتظارصدای پای یاری گری باشد.

طلوع آفتاب ازمیان امواج نقره گون دریاچه ارومیه ازدیرباز نویدبخش زندگی،نشاط وامیدوآینده ای روشن بوده است.
اکنون که آفتاب چی چست می روددرمیان پشته هایی ازغبارنمک  غروب کند،ساکت نشستن ساحل نشینان گناهی نابخشودنی است.

خلاصه شده از رساله (مقایسة اللغتین)
تالیف دکتر جواد هیئت

متأسفانه در دوران پهلوی،به پیروی از افکار ملی گرایانه افراطی و شوونیستی بیش از نیم قرن در این باب سیاست جبر و تحمیل اعمال شد و از چاپ و انتشار هر گونه کتاب تورکی جلوگیری به عمل آمد و زبان فارسی هم بصورت زبان انحصاری دولتی و تحمیلی در آمد!در نتیجه این سو ء تدبیر و انحصار طلبی و سیاست زور گویی،زبانهای غیر فارسی مردم ایران،بویژه تورکی رسما" ممنوع شد.البته اینگونه رویه و اعمال غیر انسانی و ضد مردمی بدون واکنش نماند و در مردمی که زبانشان ممنوع اعلام شده بود عکس العمل هایی نا مطبوع و گاهی کینه و نفرت برانگیخت و خواه و نا خواه از شیرینی لهجه فارسی هم در مذاق آنها کاسته شد!؟

بعد از سقوط رژیم پهلوی و رفع ممنوعیت دولتی در مدت کوتاهی کتاب و مجله و روزنامه به زبان تورکی چاپ و منتشر شد و دیوانهای شعرای تورکی گو قدیم و جدید تجدید چاپ گردید و زبان تورکی مجددا" ولو بطور نسبی فرصت و میدان هنرنمایی یافت.

در حال حاضر 25 لهجه یا زبان تورکی در مناطق مختلف شوروی سابق،ترکستان شرقی(چین)،ترکیه و بالکان زبان رسمی مردم است و در حدود20 لهجه یا زبان تورکی دارای کتابت و ادبیات کتبی است.

ادبیات شفاهی تورک ها بسیار غنی است و در هر منطقه ضمن ویژگی های عمومی و قدیمی خصوصیات محلی را نیز در بردارد.ادبیات شفاهی تورک زبانان ایران شاید غنی ترین و یا یکی از غنی ترین آنها در نوع خود میباشد.

کتاب ده ده قورقود که داستانهای اقوام اوغوز را بازگو میکند،یکی از قدیمی ترین آثار ادبیات شفاهی است و بطوریکه اغلب دانشمندان معتقدند،همچنانکه از متن کتاب هم بر می آید مهمترین وقایع تاریخی این داستانها در آذربایجان و در قسمت شرقی آناطولی رخ داده و در آن از قهرمانی ها و ویژگی های قومی و قبیله ای مردم این سرزمین سخن رفته است.

طبق آمارهای اخیر در دنیا شش هزار زبان موجود است که نیمی از آنها کمتر از ده هزار و یک چهارم آنها کمتر از یک هزار گویشور دارند و تنها 20 زبان هستند که صدها میلیون نفر بدانها سخن می گویند.زبان شناسان معتقدند که یک زبان به شرطی می تواند زنده بماند که حداقل یک صد هزار نفر گویشور داشته باشد بنابراین بیش از نیمی از زبانهای حاضر در حال نابودی هستند.

اینترنت،حکومتهای ملی در گزینش و تحکیم زبانهای ملی و تضعیف دیگر زبانها نقش مهمی دارند. پیشرفت علمی و صنعتی شدن و روشهای ارتباطی نوین نیز به نابودی زبانها کمک می کند.زبانی که در اینترنت نباشد زبانی است که در دنیای نوین "دیگر وجود ندارد"،این زبان مورد استفاده قرار نمی گیرد و در تجارت هم بکار نمی رود.

در حال حاضر هر سال ده زبان از بین می رود،افق آینده نیز تیره تر به نظر میرسد.برخی چنین پیش بینی کرده اند که 50 تا 90 درصد زبانهای فعلی در این قرن از بین می روند و بدین سبب حفظ آنها امری ضروری به شمار میرود.

مسئله زبان در قرن21 ام دو سئوال را مطرح میسازد.از یکسو زبانهای ملی یا پر گویشور چگونه در برابر پیشتازی زبان انگلیسی مقابله کنند؟از سوی دیگر،زبانهای فرعی یا محلی چگونه می توانند از خطر نابودی نجات یابند و در جهت توسعه پیش بروند؟

برای حمایت از زبانهای محلی و جلوگیری از نابودی آنها در 10-12 سال اخیر مقامات بین المللی تصمیماتی اتخاذ و قطعنامه هایی صادر کرده اند . از جمله:

در18 دسامبر 1992 مجمع عمومی سازمان بین الملل متحد بیانه مربوط به حقوق اشخاص متعلق به اقلیت های قومی یا ملی،مذهبی و زبانی را به تصویب رساند.این بیانیه کشورها را موظف کرد تا از موجودیت و هویت اقلیتها در داخل مرزهایشان حمایت کنند.از میان حقوق پیش بینی شده برای اشخاص متعلق به اقلیتها عبارتند از:حقوق برخورداری از فرهنگ خاص خودشان / حق استفاده از زبانشان / اجازه شرکت مؤثر در فعالیت های فرهنگی،مذهبی،اجتماعی،اقتصادی و زندگی عمومی و نیز در تصمیم گیریهای مربوط به اقلیتی که به آن متعلق هستند./ اجازه تاسیس و اداره موسسات مربوط به خودشان،حق ایجاد ارتباط صلح جویانه و خالی از تبعیض با اعضای گروه خودشان یا دیگر اتباع کشورهای دیگری که با آنها پیوندهای مشترک قومی ، مذهبی و زبانی دارند.این نخستین سند قابل قبول جهانی و جامع مربوط به حقوق اشخاص وابسته به اقلیتهاست و از همین رو بر نحوه اجرا و تصویب قوانین ملی کشورها تأثیر خواهد گذاشت.

شباهت و خویشاوندی زبانها از دو نظر بررسی میشود:

1-منشأ زبانها

2-ساختمان و شکل خارجی زبانها(موروفولوژی)

زبان تورکی از نظر منشأ جزو زبانهای اورال-آلتای و یا به بیان صحیحتر،از گروه زبان های آلتائی است.

زبانهای اورال-آلتای به مجموعه زبانهایی گفته میشود که مردمان متکلم به آن زبانها از منطقه بین کوه های اورال-آلتای(در شمال ترکستان)برخاسته و هر گروه در زمانهای مختلف به نقاط مختلف مهاجرت نموده اند.

این گروه زبانها شامل زبانهای فنلاند،مجارستان(اورالیک)و زبانهای تورکی،مغولی،منچو و تونقوز(زبانهای آلتائیک)میباشد.

از نظر ساختمان و موروفولوژی زبانها به سه دسته تقسیم میشوند:

1-زبانهای تک هجائی ویاتجریدی :مانند زبان چین جنوب شرقی آسیا.در این زبانها کلمات صرف نمی شوند و پسوند و پیشوند نمی گیرند و تغییر نمی کنند.گرامر منحصر به نحو و ترکیب و ترتیب کلمات است که معانی کلمات را تغییر میدهد.در این زبانها آکان یا استرس(تاکید یا وورغو)،تن صدا و انتو ناسیون یا آهنگ ادای کلمات و جمله بسیار مهم است و معنا را مشخص میکند.در زبان چین تعداد کمی از واژه ها تک هجایی هستند.

2-زبانهای تحلیلی یا صرفی : در این زبانها ریشه کلمات هم ضمن صرف تغییر می نماید مانند:گفتن - می گویم. زبانهای هند و اروپائی و از آن جمله زبان فارسی جزو این گروه می باشند.

3-زبانهای التصاقی یا پسوندی : در این زبانها کلمات جدید و صرف افعال از چسبانیدن پسوندهای مخصوص به ریشه کلمات ایجاد میشود و این مسئله سبب پیدایش لغات جدید و غنای لغوی می گردد.در این زبانها ریشه ثابت و در موقع صرف تغییر نمی یابد.پسوندها تابه آهنگ ریشه بوده و به آسانی از آنها قابل تشخیص اند. زبان تورکی و گروه زبانهای اورال-آلتائی جزو این دسته می باشند.

در زبانهای هند و اروپائی از جمله فارسی پیشوندهای جر(ادات)یا حروف اضافه وجود دارد. در صورتی که در تورکی پیشوند وجود ندارد. مثلا در برابر کلمه ی انترناسیونال (فرانسه)و بین الملل(عربی)،در تورکی میلّتلر آراسی و یا اولوسلار آراسی گفته میشود.یعنی به جای پیشوند ، پسوند بکار میرود،چون در تورکی کلمات از آخر تکامل و توسعه پیدا می کنند.

در زبانهای هند و اروپائی عنصر اصلی(مبتدا و خبر)در بتدا قرار می گیرد و عناصر بعدی با ادات ربط یه شکل حلقه های زنجیر به یکدیگر مربوط میشوند و اگر عناصر بعدی قطع شوند ساختمان جمله ناقص نمی شود . ولی در تورکی ترتیب عناصر کاملا بر عکس است . یعنی ابتدا باید عناصر ثانوی و فرعی تنظیم و گفته شود،عنصر اصلی، یا فعل هم در آخر قرار می گیرد. مثال در فارسی = من به شیراز رفتم تا دوستم را ببینم که اخیرا از فرانسه آمده و در آنجا شش سال طب خوانده است.

حال همین مثال در تورکی = آلتی ایل طب اوخویاندان سونرا فرانسادان یئنی قاییدان یولداشیمی گؤرومک اوچون شیرازا گئتدیم.

جی،ال،لویس در دستور خود اجزای جمله تورکی را به ترتیب زیر می شمارد:

1-فاعل2-قید زمان 3- قید مکان 4-مفعول غیر صریح5-مفعول صریح6-قید و هر کلمه ای که معنی فعل را تغییر دهد7-فعل.

هر چیز معین بر غیر معین مقدم است،یعنی اگر مفعول صریح معین باشد بر مغعول غیر صریح غیر معین مقدم میشود.مثال جمله مرتب تورکی چنین است:

نقاش گئچن گون موزده گلن لره تابلولارینی اوزو گؤستردی یعنی نقاش روز گذشته در موزه تابلوهای خود را به تماشاچیان خودش نشان داد.

بعلاوه هر عنصری از جمله که به آن بیشتر اهمیت داده شود نزدیک فعل قرار می گیرد.

در صورتی که جمله با فعل ختم نشود جمله معکوس گفته میشود که در محاوره ،شعر و سبکهای خاص به کار میرود.

هماهنگی اصوات:یکی از بارزترین ویژگی های تورکی هماهنگی اصوات است.اصوات یا آواها در زبان به عنوان عناصر بسیط تشکیل دهنده کلمات دارای نقش اساسی هستند در زبان تورکی بین اصوات مختلف ریشه وپسوند هماهنگی موجود است.

هماهنگی اصوات سبب میشود که کلمات تورکی دارای آهنگ خاص بوده و تلفظ صحیح آنها اثر مطبوعی در شنونده ایجاد نماید.

حروف یا صداهای رایج تورکی 32 عددند که از آنها 9صائت و بقیه صامت هستند.

در تورکی بر خلاف فارسی و عربی صدادارها کوتاه اند و به همین علت شعرای تورکی گو در شعر عروضی به اجبار از کلمات فارسی یا عربی استفاده کرده و یا بعضی اوقات صداها را کشیده تلفظ می کنند.وزن عروضی بر خلاف وزن هجایی برای شعر تورکی مناسب نبوده و در شعر معاصر جای سابق خود را از دست داده است.شعر تورکی قبل از پذیرفتن اسلام با وزن هجایی سروده شده و "قوشوق" یا "قوشقی" نامیده میشد.بعد از آنکه بر اثر مهاجرتها تورکان به اعراب و فارسی زبانان نزدیک شدند وزن عروضی آن را از آن اقتباس و به مرور وزن کلاسیک شعر تورکی قرار دادند.با وجود این شعرای خلقی (اوزانها و عاشیقها) اشعار خود(بایاتی ، قوشما و...)را با وزن هجائی سروده اند.

در بررسی مقایسه ای زبانها از چهار نقطه نظر تحقیق میشود:

1-از نظر جمله بندی یا نحو

2-از نظر مورفولوژی یا شکل خارجی و پسوندها

3-از نظر آوائی یا فونتیک(صداها)

اینک درباره لغات و مخصوصا" افعال تورکی در مقایسه با لغات و افعال فارسی توضیحاتی داده میشود.

در این باب امیر علیشیر نوائی در حدود 500سال قبل در کتاب محاکمة اللغتین بحث قابل توجهی نموده و بعنوان مثال یکصد لغت تورکی را که معادل آنها در فارسی نیست مطرح نموده است ،همچنین تعداد زیادی از افعال تورکی را که فارسی ندارد برشمرده است.

نوائی می گوید معادل این کلمات که صد تای آن بعنوان نمونه ذکر شد در فارسی وجود ندارد،بنابراین اگر بخواهیم معانی این کلمات را به فارسی زبانها بفهمانیم ناچار باید به کمک جمله هایی با کمک گرفتن از کلمات عربی متوسل شویم.

لغاتی را که نوائی در کتاب خود بعنوان مثال بکار برده کلمات تورکی جغتائی است و اغلب برای تورک زبانان ایران نا آشناست از اینجهت در این رساله به جای آنها لغات مشابه تورکی آذربایجانی بکار برده شده است.

در این رساله در حدود 1700 کلمه تورکی آذربایجانی درج شده که در فارسی کلمه مستقلی برای آنها بکار نمی رود. ضمنا" بعنوان نمونه در حدود 350 کلمه تورکی نقل شده که عینا" در فارسی بکار میرود مانند:آقا،خانم،سراغ،اوغور،قاب،قاشق،قابلمه،دولمه،بیرق،سنجاق و امثال آنها.

در مقایسه دیکسیونرهای تورکی آذربایجانی تورکی ترکیه مشاهده میشود لغاتی که معادلشان در فارسی موجود نیست در دو لهجه تورکی یکی نبوده و در بیش از 30%لغات با هم متفاوتند.از طرفی از هر ریشه لغتی 1- 4 کلمه ذکر شده،در صورتیکه در تورکی از یک ریشه تعداد زیادی کلمات ساخته میشود و هر کدام معنی بخصوصی دارند.ضمنا" باید خلطر نشان نمود که در حال حاضر 28 زبان یا لهجه مستقل تورکی وجود دارد که 20 لهجه آن دارای کتابت و ادبیات میباشند و هر کدام دارای لغات مترادف بیش از یک هزار لغت تورکی آذربایجانی می باشند.با این ترتیب معلوم میشود که هزاران کلمه در تورکی موجود است که معادل آنها در زبان فارسی موجود نیست.

در زبان تورکی کلماتی با اختلاف جزئی(نوآنس)در معانی موجود است که در فارسی نیست.مثلا"برای انواع دردها کلمات:

آغری/ آجی/ سیزی/ یانقی/ زوققو/ سانجی/ گؤینه مک/ گیزیلده مک اینجمک، بکار می رود که هر کدام درد بخصوص را بیان می کنند.

آغری معادل درد فارسی است(درد عضوی).

سانجی به درد کولیک احشاء تو خالی گفته میشود مانند قولنج روده،

آجی به درد پرووکه گفته میشود مانند درد در موقع کشیدن دندان.

سیزی به درد خفیف سوزش دار گفته میشود.

یانغی معادل سوزش میباشد.

زوققو درد همراه ضربان است مانند درد آبسه ودرد عقربک انگشتان و امثال آنها.

گؤینه مک دردی است که در دقایق اول سوختگی دیده میشود.

اینجیمک دردر موقع پیچ خوردگی مفاصل و یا درد حاصل از ضربه و سقوط میباشد.

گیزیلده مک درد شبیه گزگز کردن دردناک می باشد.

در فارسی برای تمام حالات فوق لغت درد و یا سوزش بکار می رود.

در تورکی به گریه کردن آغلاماق گفته میشود.ولی این کلمه مترادفهای زیادی دارد که هر کدام حالات مختلف گریه را بیان می کند.مثلا":

آغلامیسماق یعنی بغض کردن و به حالت گریه افتادن بدون اشک ریختن.

بؤزمک به معنی حالت گریه گرفتن کودک.

دولوخسونماق به معنی حالت گریه به خود گرفتن و متأثر شدن بزرگسال و پر شدن چشم از اشک میباشد.

آغلاشماق به معنی گریه دسته جمعی و تعزیه بکار میرود.

هؤنکورمک با صدای بلند گریه کردن و هؤککولده مک گریه با هق هق میباشد.

بوزلاماق با صدای بلند گریه کردن و از سرما لرزیدن میباشد.

ایچین چالماق به معنی از فرط گریه کردن گریه بدون اشک و یا هق هق نمودن است .

کؤیرلمک به معنی حالت گریه دست دادن است.

در تورکی جغتائی اینگره مک و سینگره مک به معنی یواش یواش بطور مخفی گریه کردن و سیقتاماق به معنی زیاد گریه کردن و اؤکورمک به معنی با صدای بلند گریه کردن میباشد.همچنین ییغلاماق به معنی گریه کردن و اینجگیرمک به معنی با صدای نازک گریه کردن است.

در تورکی اوُسانماق به بیزار شدن و به تنگ آمدن می گویند.بیقماق،بئزیکمک،بئزمک و چییریمک هم با اختلاف جزئی همان معنی را میدهد مثلا":چییریمک بیشتر بمعنی زده شدن میباشد.

ترپشمک به معنی تکان خوردن

و ترپتمک به معنی تکان دادن است

ولی چالخالاماق به معنی تکان دادن به منظور سوا کردن(مثلا سوا کردن کره از ماست)،

قاتیشدیرماق به معنی مخلوط کردن

و قاریشدیرماق به معنی به هم زدن با قاشق و غیره .. میباشد.

ییرقالاماق به معنی تکان دادن و جنباندن

و سیلکه له مک به معنی تکان دادن درخت و یا لباس و فرش و امثال آن میبا شد.

در فارسی برای هیچکدام از این تعبیرات لغات مستقل به خصوصی وجود ندارد.

ایمرنمک،قیمسانماق که با اختلاف جزئی به معنی آرزو کردن و هوس کردن و نیسگیل به معنی آرزوی براورده نشده و حسرت میباشد،هیچکدام معادل مستقلی ندارند.

برای دعوا کردن کلمات متعددی بکار می رود که هر کدام شکل و حالت ویژه ای را از دعوا بیان می کنند مانند:

دؤیوشمک:همدیگر را کتک زدن

ووُروشماق:همدیگر را زدن

ساواشماق:با یکدیگر دعوا و جنگ کردن و گلاویز شدن

دیدیشمک:دعوا همراه چنگ زدن همدیگر

چارپیشماق:دعوا و برخورد به یکدیگر،تصادم

دالاشماق:با هم دعوای لفظی کردن

دارتیشماق:با هم مشاجره کردن

چاخناشماق:با هم سر شاخ شدن

تؤتوشماق:دعوا با گرقتن همدیگر

بؤغوشماق:دعوا همراه یقه ی همدیگر را گرفتن و خفه کردن

تیپشمک و تیپکلشمک:دعوا همراه لگد انداختن به هم

خیرتدکلشمک یا فیرتیلاقلاشماق:دعوا همراه گلوی همدیگر را گرفتن

سؤیوشمک:همدیگر را دشنام دادن

دیرشمک:دعوا کردن،رو در روی هم ایستادن

بؤغازلاشماق:گلوی همدیگر را گرفتن،رو در روی هم قرار گرفتن،دعوا کردن

چیرپیشماق:زدوخورد

دُروشماق:مناقشه،مجادله،رو در رو شدن

سؤپورلشمک:گلاویز شدن،در هم آویختن

همچنین برای اینکه بگوئید فلانی از در وارد شد ، بسته به شخصیت فلانی و نحوه ی ورود و مناسب گوینده با وی کلمات زیر بکار میرود:

قاپی دان گلدی(از در آمد،بطور متعارف)

قاپی دان ایچری بویوردولار(از در تشریف فرما شدند)

قاپیدان گیردی(از در وارد شد،بطور خودمانی)

قاپی دان گئچدی(از در گذشت)

قاپی دان سؤخولدو(از در خودش را چپاند)

قاپی دان تپیلدی(از در خودش را به زور تو کرد)

قاپی دان دوروتولدو(از در یواشکی تو آمد)

قاپی دان سؤروشدو(از در سر خود آمد تو،بمعنی مجازی)

در تورکی به مرغابی «اؤردک» گفته میشود ولی برای انواع آنها اسامی مختلف بکار میرود.مثلا" به اردک ماده«بورچین» و به اردک نر«سونا» و همچنین «یاشیل باش» گفته میشود

در تورکی برای اسب و اغلب حیوانات اهلی در هر سنی نام مخصوص وجود دارد.مثلا"«قولون»برای اسب نوزاد،«دای» به اسب دوساله و «یولان»به اسب پنج ساله گفته میشود

برای صداهای حیوانات مختلف و عناصر طبیعت لغات ویژه ای بکار میروند مانند:

سو شیریلتیسی:صدای شرشر آب

یارپاق خیشیلتیسی:صدای خش خش برگ

اوت پیچیلدیسی:صدای افتادت باد در سبزه

گؤی گورولتوسو:صدای غرش آسمان

قافلان نریلتیسی:صدای غرش پلنگ

قوش جیویلتیسی:صدای جیک جیک مرغ

اینکلرین بؤیورمه سی:صدای گاوها

شلاله نین چاغلاماسی:صدای ریزش آبشار

همچنین در برابر کلمه«کندن»فارسی شش کلمه تورکی موجود است که هر کدام در محل و مورد خاصی بکار می رود:

قازماق: بمعنی کندن زمین و امثال آن

یولماق:بمعنی کندن مو و کندن از ریشه

سویماق:بمعنی کندن پوست و رازهزنی

اویماق:بمعنی کندن چوب و امثال آن برای منبت کاری و در آوردن چشم بکار میرود.

قوپارماق: برای کندن جزئی از چیزی

قیرتماق:برای کندن و برداشتن جزئی از چیزی و نشگون گرفتن است.

بطوریکه مشاهده میشود در فارسی به جای کلمات مستقل تقلید صداها بطور مکرر بکار میرود.

در تورکی لغات مشابه(اومونیم)یا لغاتی همانند با معانی مختلف بسیار است که در شعر و ادبیات برای جناس و ایهام بکار میرود مانند:آت بمعنی اسب و آت بمعنی بیانداز.

زبان تورکی از نظر لغات برای مفاهیم مجرد بسیار غنی است.افعال تورکی بطوری که خواهیم دید از نظر نوع،وجه و زمان بسیار متنوع میباشد.در نتیجه زبان تورکی برای بیان اندیشه بطور دقیق بسیار مناسب و رساست.

نا گفته نماند با آنکه لغت باعث غنای زبان است ولی غنای زبان بیشتر تابع تحرک و قابلیت لغت سازی،افاده و بیان مفاهیم جدید وغنای مفاهیم مجرد همچنین تنوع بیان قدرت بیان تفرعات و تفاوتهای جزئی(نوآنس)کلام است.

با در نظر گرفتن مراتب فوق، نوائی و بسیاری از شرقشناسان معتقدند که نثر زبان تورکی برای بیان اندیشه و مفاهیم و موضوعات مختلف علمی،فلسفی،اجتماعی و ... رساتر و مناسبتر از زبانهای دیگر است.

مفاهیم و اندیشه هایی را که می توان در تورکی با یک جمله بیان نمود،جملات و شرح مفصلی را در آن زبان ایجاب می نماید.

در زبان یا همان لهجه فارسی واژه های بسیط سخت گرفتار کمبود است زیرا بیشتر آنها به مرور زمانها رها گشته و از یاد رفته است،*واژگان زبان فارسی برای مفاهیم علمی مجهز نیست*، و مترجمان ایرانی بیش از همه این درد جانکاه را احساس می کنند و از این، عذاب می برند.گاه میشود که انسان یک ساعت ،یک روز و حتی یک هفته تمام درباره بهمان تعبیر زبان خارجی می اندیشد،مغز و اعصاب خود را می فرساید و از هم می گسلد و سر انجام نیز راه به جائی نمی بردو خوانندگان هم همواره از مترجمان و ترجمه های فارسی ناخشنودی می نمایند.

افعال:افعال کار ،حرکت و حالت را بیان می کند و عنصر اصلی جمله محسوب میشوند،بطوریکه بدون فعل ،جمله نا تمام و معنی آن نا مفهوم خواهد بود.

زبانهای اورال-آلتائی عموما" و زبان و زبانهای تورکی خصوصا" از نظر افعال غنی هستند بعلاوه دارای انواع،وجوه و زمانهای متعدد و متنوع اند بطوریکه ممکن است مفاهیم و مطالبی را با یک فعل بیان نمود در حالیکه برای بیان همان مفهوم و مطلب در زبانهای دیگر نیاز به جملات مشروح و مفصل می باشد مثلا":اوسانمیشام یعنی من از او به تنگ آمده و بیزار شده ام،خوسانلاشدیق یعنی ما با هم بطور خصوصی درد و دل کردیم،قوجاقلاشدیلار یعنی همدیگر را در آغوش گرفتند و آغلاشدیلار یعنی با همدیگر گریه کردند،گئچیندیریر یعنی اعاشه را تامین می کند و ...

افعال تورکی همه با قاعده اند جز فعل ناقص فراموش شده ی ایمک به معنی بودن که بجای فعل معین بکار میرود.

در خاتمه این مقاله به جا خواهد بود اگر نگاهی مقایسه آمیز هر چند گذرا به چند و چون اصطلاحات و تعبیرات فعلی در زبانهای فارسی و تورکی بیاندازیم.اصطلاحات و تعبیرات فعلی که از آن در اصطلاح لغت شناسی به ترکیبات ثابت فعلی زیان نیز نام برده میشود.یکی از جالبترین و پرمایه ترین شقوق لغوی و ترکیبی زبان در ارائه معانی مجازی و تشبیهی است.

زبان فارسی که در عین حال یکی از زبانهای ترکیبی است و کلمات آن انعطاف زیادی برای تشکیل اصطلاحات و تعبیرات فعلی دارد و از وسعت و شمول زبان تورکی در ایجاد و کاربرد این نوع ترکیبات برخوردار نیست. در زبان تورکی تنها در رابطه با اعضای بدن انسانی از نوع :

باش(سر)،گؤز(چشم)،آغیز(دهان)،آیاق(پا) و امثال آن صدها اصطلاح و تعبیر وجود دارد اینک برای اینکه در این باب نموداری به دست داده باشیم به نقل تعدادی از اصطلاحات وتعبیرات فعلی رایج در زبان تورکی که از یادداشتهای آقای م.ع.فرزانه اقتباس شده در رابطه با کلمه دیل(زبان)بسنده می کنیم:

1-دیل - آغیز ائله مک(دلداری دادن،با لحن ملایم خواستار پوزش شدن،رفع رنجش و کدورت کردن.)

2-دیل آچماق:زبان باز کردن(طفل)،درد خود را باز گفتن،التماس کردن و خواهش کردن

3-دیل بوغازا سالماق:وراجی کردن،پشت سر هم و بدون وقفه حرف زدن.

4-دیل اؤیرتمک:چیزهای ندانسته را یاد دادن،حرف یاد(یکی)دادن،راه و چاه نشان دادن.

5-دیل تاپماق:تفاهم پیدا کردن،جلب رضایت و اعتماد کردن،زبان مشترک یافتن

6-دیل تؤکمک:خواهش و تمنا کردن،اصرار ورزیدن

7-دیل چیخارماق:استهزا کردن،ادای یکی را در آوردن

8-دیل وئرمک:راضی شدن،قبول دادن*دیل وئرمه مک:امکان حرف زدن به دیگری را ندادن

9-دیلده توک بیتمک: از تکرار و بازگویی یک مطلب خسته شدن

10-دیلدن دوشمک:خسته شدن،از پا درآمدن

11-دیلدن سالماق: خسته و درمانده کردن،از پا انداختن

12-دیلدن دوشمه مک:ورد زبان بودن،از یاد نرفتن،فراموش نشدن

13-دیله گتیرمک:یکی را به حرف وا داشتن،کاری را که در حق کسی انجام شده را به زبان راندن

14-دیله توتماق:با حرفهای شیرین یکی را رام کردن،بچه در حال گریه را با زبان ساکت کردن

15-دیله گتیرمه مک:یارای گفتن حرفی را نداشتن،حرفی را که گفتن آن ممکن است نگفتن

16-دیلی آغزینا سیغماماق:خود ستائی کردن،حرفهای گنده گنده گفتن

17-دیلی باتماق:نطقش خاموش شدن

18-دیله گلمک: زبان و شکوه و شکایت گشودن،به ناله و فغان آمدن

19-دیلی قیسا اولماق:به خاطر داشتن قصور،جرأت حرف زدن نداشتن

20-دیلی دولاشماق:حرفها را اشتباه گفتن،در نتیجه اشتباه و یا دستپاچگی حرفها را قاطی کردن

21-دیلی دؤنمه مک:قادر به تلقظ و ادای صحیح حرف نبودن

22-دیلی توتولماق:توان و یارایی گفتن را از دست دادن،به هنگام سخن گفتن لکنت پیدا کردن

23-دیلینه وورماماق:از چشیدن چیزی امتناع کردن

24-دیلیندن دوشمه مک:مرتبا" تکرار کردن،بطور مدام بر زبان داندن

25-دیلیندن قاچیرماق:بی هوا و بی حساب از دهانش در رفتن

26-دیلینی باغلاماق:وادار سکوت کردن

27-دیلینه باغلاماق:به گردنش گذاشتن،حرف بر زبان کسی گذاردن

28-دیلینی بیلمک(باشا دوشمک):از حال و مقالش با خبر شدن،راز دلش را حالی شدن

29-دیلینی قارنینا(دینمز یئرینه)قویماق:از زیاده گویی خودداری کردن،زبان در حلق فرو بردن

30-دیلینی دیشله مک:حرف را نا تمام گذاشتن،در وسط حرف تأمل کردن

31-دیلینی کسمک:به سکوت وا داشتن،جلو حرف یکی را به زور گرفتن

32-دیلینی ساخلاماق:از گفتن چیز خاصی خودداری کردن،سکوت را ترجیح دادن

33-دیلینی ساخلاماماق:در گفتن بی پروائی نشان دادن،حرف زیادی و بی موقع زدن

34-دیللر ازبری اولماق:به دلیل خوشنامی و به زبانها افتادن،ذکر خیر داشتن

35-دیللرده گزمک(دولاشماق):همچون امثال در زبانها گشتن.

36-دیللره دوشمک:ورد زبان خاص و عام شدن،سر زبانها افتادن،شایع شدن.

نتیجه:

زبان تورکی یکی از با قاعده ترین زبانهاست و از نظر لغات،مخصوصا" افعال بسیار غنی است.وجود قانون هم آهنگی اصوات،کلمات تورکی را موزون و آهنگدار نموده و به آنها نظم و ترتیب خاص داده است.در تورکی علاوه بر اسامی ذات لغات زیادی برای مفاهیم مجرد وجود دارد.بعلاوه لغات مترادفی با اختلاف جزئی در معنی موجود است که میدان قلمفرسائی را وسیعتر و قلم نویسنده را تیزتر و دقیقتر میسازد.

افعال تورکی به قدری وسیع و متنوع اند که در کمتر زبانی نظیر آنها را میتوان یافت.گاهی با یک فعل تورکی اندیشه و مفهومی را میتوان بیان نمود که در زبان فارسی و زبانهای دیگر نیاز به جمله و یا جملاتی پیدا می کند.از طرفی وجود پسوندهای سازنده سبب شده که قابلیت لغت سازی برای بیان مفاهیم مختلف و تعبیرات فعلی بسیار زیاد است.

نحو و ترکیب کلام در تورکی با زبانهای هند و اروپائی متفاوت است. در تورکی عنصر اصلی جمله یعنی فعل اصلی در آخر جمله قرار دارد. زبانهای هند و اروپائی عنصر اصلی جمله در ابتدا قرار می گیرد و عناصر بعدی با ادات ربط بشکل حلقه های زنجیر به یکدیگر مربوط میشوند و اگر عناصر بعدی قطع شوند سازمان جمله ناقص میشود، ولی در تورکی ترتیب عناصر جمله کاملا" بر عکس است یعنی ابتدا باید عناصر ثانوی و فرعی تنظیم و گفته شود و قسمت اصلی در آخر قرار گیرد و از همینجاست که هر نویسنده و یا گوینده تورک زبان نمایان میشود.

 

                                      خبروئرین ائللره                     دوشسون هامی دیللره
                                      اورموگولو گوز دیکیب              مدد وئره ن اللره

                                      گه ل ایناناق سئوگی یه         قارداشلیغابیرلی یه
                                      بیزدن یاردیم ایسته ییر          آذربایجان اورمیه

                                      من آشیق آی اولایدیم          بیرسولو چای اولایدیم
                                      آشیب داشیب داغلاری         گلیب سنه دولایدیم

                                     خالقین دوزلو گؤلو               گورمه یک سنی اؤلو
                                     گویوب،گئدیب،بوراخما          بیزه گورو بیر گؤلو

                                     بودردی کیمه یازام؟             اوزیوردومدا یالقیزام
                                     ائشیدیرسن می منی؟       بوگونلر چوخ سوسوزام

                                     بیلمه لیسیز سیز بونو         گلمز گؤلومون سونو
                                     بو کیچیک اللریم له             قورتاراجام،من اونو

محسن رضایی در دانشگاه سراسری ارومیه با اشاره به اینکه مسئله مهم که من در کشور دنبال می‌کنم، مسئله اقتصاد و نحوه اداره کشور است، اظهار داشت: ما فرزندان امام و سربازان رهبری به صراحت اعلام می‌کنیم که این نحوه اداره کشور را قبول نداریم، اداره کشوری که نتواند فقر، بیکاری و گرانی را حل بکند در شأن ملت ایران نیست.

وی ادامه داد: یک بخش از مهم‌ترین مشکلات ما در اقتصاد، مربوط به روابط اقتصادی است، مربوط به افراط و تفریط‌هایی است که ما در سیاست خارجی داریم.

رضایی در خصوص بحران دریاچه ارومیه، گفت: دریاچه ارومیه که از ذخایر ملی کشور است، باید با استفاده از راهکارهای مناسب و تعیین رژیم‌های مناسب دوباره احیا شود.

وی ادامه داد: سدهایی که در اطراف دریاچه ارومیه بسته شده‌اند، 17 درصد در خشک شدن این دریاچه سهم داشته‌اند.

رضایی در خصوص تنظیم رژیم آبی برای دریاچه ارومیه، بیان داشت: با تنظیم این رژیم آبی که از برنامه‌های آینده من است تا 50 کیلومتر اطراف دریاچه ارومیه را شامل می‌شود و یک برنامه کنترلی برای بهبود وضعیت دریاچه ارومیه از این بحران است.

دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام در پایان تأکید کرد: تقریباً کمی از کانال رودخانه ارس احداث شده است، اما چون روند احداث کند پیش می‌رود، احداث آن از اولویت‌های کاری من خواهد بود.

منبع:خبرگزاری فارس

هرچندآقای رضایی سهم سدهادرخشکی این دریاچه را17درصددانستند،اماپرواضح است که این دریاچه ازرودخانه هاتغذیه میشود،و جلوورودآب به این دریاچه گرفته شده،آب پشت سدهابادریافت هزینه از کشاورزان دراختیارآنان قرارمیگیرد.

تئريمسئل آنلام (تئرمين): علم، صنعت، ورزش(ايدمان- اسپور)، يا دا موختليف پئشه(مسلک) بوداقلارييلا علاقه دار خوصوصي آنلاييشلاري قارشيلايان سؤزلردير.

    نوتا، موسيقي نين آچاري کيميدير.

    رقيب دسته، بير آزدان پنالتي آتيشي ائده جک.

    مارمارا فاي خطي تهلوکه لي سيقناللار وئرير.

    گولشچيميز، فينالدا رقيبيني مغلوب ائتدی.

    رياضيات موعليميميز تاختايا بير دوغرو چکمه ميزي ايسته دي.

    شعيرده عئيني علاوه ائدرين يا دا سؤزلرين تکرارلانماسينا رئديف دئييلير.


قئيد 1: بعضاً بير سؤز گئرچکده تئرمين دئييلکن تئرمين اولاراق ايستيفاده ائديله بيله جگي کيمي، گئرچکده تئرمين اولان بير سؤز ده تئرمينليکدن چيخا بيلر.


    پليس بير حجره داها اورتايا چيخاردي. ( تئرمينليکدن چيخما)

    ماکی بورنو آذربایجانین نين ان شيمال نقطه سيدير. (تئرمينلشم)


قئيد 2: بير سؤز بير چوخ بوداقدا تئرمين اولا بيلر.


    بيتکيني تورپاغا باغلايان کؤکلريدير.

    دؤرد، کؤک خاريجينه ايکي اولاراق چيخار.

    هئچ بير علاوه گؤتورمه ميش سؤزجويه کؤک دئييلير.