بقعه تاریخی شيخ جبرائيل - اردبیل

بقعه تاریخی شيخ جبرائيل - اردبیل
وبسايت خبري تحليلي نداي آذربايجان

بقعه تاریخی شيخ جبرائيل - اردبیل

بقعه تاریخی شيخ جبرائيل - اردبیل

بقعه كلخوران، آرامگاه پدر شيخ صفي‌الدين اسحق اردبيلي جد سلاطين صفوي است و در روستاي كلخوران در سه كيلومتري اردبيل واقع شده‌است. روستاي كلخوران نيز گاه به نام اين بقعه «كلخوران شيخ» خوانده مي‌شود.
بناي بقعه مربوط به اوايل قرن دهم هجري قمري است.

اين بنا در محوطه مشجري به ابعاد ۱۵۰ در ۲۰۰ متر قرار دارد كه مقبره سيد امين‌الدين جبراييل به صورت يك هشت ضلعي در وسط باغ قرار گرفته‌است. قسمتي از نماي پاكار بنا از سنگهاي منتظم ساخته شده كه روي آنها ديوارهاي جانبي بقعه از آجر بنا شده‌است.

بيرون بقعه با تزيينات كاشي به صورت تلفيقي كار شده‌است. سقف اين بقعه مسطح است كه در وسط آن گنبد آجري به نسبت بزرگي قرار دارد. در ورودي بقعه يك ايوان قرار گرفته كه داراي تذهيب كاشي است.


اين مكان داراي محوطه اي است كه در آن گلكاري و تزيين صورت گرفته و همين به فضاي اين مكان جلوه ديگري بخشيده است. بازديد از خود بنا و بناهاي كنار آن و همچنين مقابر افراد مشهور و معروف
نيز از جمله ديدنيهاي آن مي باشد.

اين بنا شامل ديوار گلي بلند، مقبره امين الدين جبراييل، مقبره عوض الخواص بن فيروزشاه زرين كلاه، مقبره سيد محمد الاعرابي، بقعه سيد حمزه، مقابر داخل محوطه بقعه، مقابر خارج از محوطه بقعه مي باشند.

طرح بناي امين الدين جبرائيل به شكل مستطيل است كه يك ذوزنقه برابر ساق به ضلع شمالي از آن چسبيده و آن را به صورت شش ضلعي در آورده است. ابعاد بنا 8/14 ‍× 24 متر از شمال به جنوب مي باشد.

ساق ها و قاعده هاي كوچك ذوزنقه، پهناي سه طاق ايوان مدخل رواق را تشكيل مي دهند. در ازاره مدخل ورودي كاشي كاري شده و بالاي آن يك بيت شعرنوشته شده است. بالاي درب ورودي، تصوير يك شير و يك پلنگ در دو سوي پنجره نقاشي شده و هر يك با يك زنجيره بسته شده اند، و نشان از سبك و سياق منسوب به دوره صفوي و اوايل سده يازدهم هجري دارند.

طاق ايوان ساده است، اما طاق هاي دو سوي آن داراي گچبري و مقرنس كاري است.

رواق، بنايي است مستطيل شكل كه با طاق ضربي آجري پوشيده شده و دو سوي خاوري و باختري آن نيز، دو خواجه نشين منظم ساخته شده است كه طاق ضربي آجري دارد.

سقف رواق و خواجه نشين ها گچبري است، و با رنگ هاي آبي و طلايي و با اسليمي هاي ساده و توريقي و گل هاي شاه عباسي نقاشي شده اند.

ازاره رواق، با كاشي معرق و در برخي قسمت ها با كاشي هاي هشت ضلعي منظم فرش شده و حد فاصل چهار كاشي، با مربع هاي كوچك پوشيده شده است.

رواق مقبره از نظر تزيينات و رنگ، ملايم و هماهنگ مي باشد. ازاره كاشي كاري، مجمموعه گچبري و نقاشي سقف و ديوارها را كه در عين سادگي از تنوع شگفت از جهت طرح هاي مختلف برخوردار است در بر گرفته و فضايي مناسب را براي زايران فرآهم آورده است.

در اين ميان، ‌در چوبي مقبره كه خود يكي از آثار بسيار ارزنده و جالب هنري مي باشد، بر جاي مانده است. روي اين در، منبت كاري هاي چشمگير بر اساس تقسيم بندي هندسي كار شده و اشعار گوناگون در قسمت هاي مختلف آن برجسته كاري شده است.

پس از آن كه از اين در چوبي، وارد مقبره مي شويم، اتاقي به شكل مربع با چهار رواق قرار دارد كه همه آن ها مانند راهرو، ضربي آجري بوده و از داخل، گچ بري ومقرنس كاري شده است. همه سطوح آن در بدنه ديوار و سقف، با اسليمي هاي مختلف و ترنج ها و شاه عباسي ها نقاشي شده اند.

آخرين تعميرات ومرمت كاري در اين قسمت مقبره به سال 1030 هجري قمري مربوط مي باشد و طاهر بن سلطان محمد نقاش، آن را انجام داده است. در متن بقعه مقبره، صندوق ساده شيخ جبراييل قرار گرفته كه ابعاد آن 50/1× 2×3 متر است. در بدنه ديوارهاي بقعه، لوحه اي كمربندي از كلام خدا گچبري شده است.

در دو سوي شاه نشين جنوبي مقبره، دو اتاق شش ضلعي به قطر 30/3 متر و اضلاع 25/1 متر ساخته شده است كه از ويژگي هاي معماري مانند طاقچه بندي ديوارها، مقرنس كاري سقف، گچبري و نقاشي هاي سطوح گوناگون اتاق ها برخوردار است.

اين اتاق ها مجموعه اي از انواع اسليمي ها و تركيبي از رنگ هاي سبز، آبي خاكستري، قهوه اي، قرمز، فيروزه اي در متن ها و صورتي، سفيد و طلايي بر گل ها و اسليمي ها است.

 در دوره صفوي اين بقعه داراي فرشهاي زيبا و پرده‌هاي نفيس بوده كه اكنون اثري از آنها باقي نيست.

روي ازاره بيروني ديوارهاي جانبي بقعه آياتي از قرآن به صورن گچبري نقش بسته كه از اهميت هنري شايان توجهي برخوردار است.

در دو طرف شاه‌نشين جنوبي بقعه، دو اتاق شش ضلعي قرار دارد كه داراي سقف مقرنس زيبا و ظريفي است كه كتيبه‌اي بر روي در چوبي آن حكاكي شده‌است.




آثار تاریخی اردبیل هر گردشگری را مسحور می کند

شهر اردبیل با بناها، قلعه ها، پلها، حمام ها و بقاع مذهبی و تاریخی جاذبه هایی دل انگیز و وسوسه کننده برای بازدیدکنندگان آثار تاریخی محسوب می شود و همه ساله افراد زیادی را به خود جذب می کند.

به نوشته مورخان، شهر اردبیل تاریخی بس طولانی در قبل از اسلام داشته و پیدایش آن را به دوران پادشاهی کیانی و ساسانی نسبت می دهند. مطالعات علمی و کاوشهای باستان شناسی هیات علمی سازمان میرات فرهنگی کشور در مسجد جمعه اردبیل و تپه مشرف به آن در سال 1367 وجود شالوده و دیوارهای خشتی دوره اشکانی راتایید کرده است.

تاکنون بیش از دو هزار اثر تاریخی و تپه باستانی در استان  اردبیل شناسایی و 500 مورد از آنها به ثبت رسیده است.

آثار و ابنیه تاریخی به ثبت رسیده استان در سازمان میرات فرهنگی کشور عمدتا مربوط به دوران تمدن درخشان اسلامی به ویژه دوره صفویه است. مجموعه ارزشمند و زیبای بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی که همه ساله پذیرای ده ها هزار علاقمند به آثار تاریخی از نقاط دور نزدیک می باشد، یکی از 10 اثر باستانی مهم کشور به شمار می آید.

این بنای کم نظیر به نام عارف ربانی شیخ صفی الدین اردبیلی جد شاهان صفوی پس از وفات او در سال 735 هجری قمری توسط فرزندش شیخ صدرالدین موسی ساخته شده است. در طول زمان و به ویژه در دوران حکومت صفویه باتوجه به احترام خاص شاهان صفوی نسبت به جد خود بخش های دیگری به این مجموعه افزوده شده است.

بقعه شیخ صفی الدین اردبیلیمجموعه بقعه شیخ صفی

دارای هشت بخش اصلی شامل مسجد جنت سرا ، قندیل خانه، حرم خانه ، چینی خانه ، چله خانه ، شربت خانه ، گنبد الله الله و شهیدگاه است. علاوه بر مقبره شیخ صفی و مرقد شاه اسماعیل اول ، آرامگاههای دیگری از شاهزادگان صفوی و سرداران قزلباش از جمله شهدای جنگ چالدران و شروان در این بقعه و محل شهیدگاه قرار دارد.

در طول قرون گذشته بسیاری از اشیای ارزشمند این بقعه از آن خارج و در زمان حاضر بخشی از این اشیا از جمله قالی معروف شیخ صفی زینت بخش موزه های آمریکا ، انگلیس ، روسیه و اروپاست.

علاوه بر بقعه شیخ صفی ، بقعه ای نیز متعلق به جد خاندان صفوی در محوطه موسوم به باغ شیخ به ابعاد تقریبی 150 در 200 متر در ورودی محله کلخوران واقع است که اجداد شیخ صفی الدین اردبیلی در آن دفن شده اند. بقعه شیخ جبرییل ، پدر شیخ صفی الدین در وسط این باغ قرار دارد و به صورت هشت ضلعی ساخته شده است. ارتفاع دیوار بنا حدود هشت متر است که بر بالای آن گنبد بزرگی در وسط به بلندی 15 متر دیده می شود که بنای اولیه آن در زمان شیخ صدرالدین موسی فرزند شیخ صفی احدات شده است.

مقبره و داخل محوطه در کمال سادگی است و به غیر از چند زیارت نامه که از نظر خطاطی کم نظیر است چیز دیگری دیده نمی شود و اهالی معتقدند که این شیخ زینت نمی پذیرد. در داخل این بقعه صندوقی است که در زیر آن شیخ جبرییل پدر شیخ صفی و شیخ قطب الدین جد او و صلاحالدین جد شیخ جبرییل مدفونند. در محوطه پیرامون این بقعه که به باغ شیخ موسوم است دو بقعه آجری دیگری نیز با طاق های ضربی دیده می شوند که یکی متعلق به سید عوض الخواص جد چهارم شیخ صفی و دیگری متعلق به سید اعرابی است.

مسجدجمعه اردبیل مسجدجمعه 

بنای مسجد باستانی جمعه در اردبیل قرن هاست که چون قصه گویی توانا گذشته پر رمز و راز فرهنگ و تمدن این دیار را صبورانه بازگو می کند. باران ، بادهای سهمگین ، زلزله های ویرانگر و بی توجهی های ناشی از زندگی ماشینی با وجود سپری شدن بیش از یک هزار سال از عمر این بنا نتوانسته است به کلی آن را از صفحه روزگار محو کند.

هنوز آثار گران بهایی از این بنا که روی تپه نسبتا بلندی در یکی از محلات مرکزی واقع در بافت قدیمی شهر اردبیل ساخته شده است ، جلب نظر می کند.

کارشناسان می گویند قسمتهای اصلی این مسجد که تا دوره صفویه آباد بود بر اثر زمین لرزه ای مخرب در قرن هفتم هجری قمری از بین رفته است و روایت دیگری از اصابت گلوله توپ توسط نیروهای روس در زمان جنگ دوم جهانی به سقف شبستان مسجد و تخریب آن حکایت دارد.

محوطه باستانی آتشکده آذرفریق

روستای باستانی و ییلاقی "آتشگاه" که به "آغ مام" نیز معروف است از توابع دهستان سبلان در فاصله 5 کیلومتری شمال سرعین واقع شده است. آتشکده آذرفریق بر فراز تپه باستانی که امروزه خرابه هائی از آن باقی مانده است ، نشان و یادگاری از رونق این منطقه در دورانهای تاریخی گذشته  آذربایجان است.

تپه باستانی این آتشکده به صورت تپه ای مرتفع در داخل روستا به خوبی نمایان است. براساس اسناد تاریخی این مکان از مراکز مهم و مقدس آئین زرتشتی خصوصا در دوران ساسانیان بوده وآتشکده ای هم در آنجا وجود داشته است.

دهکده سنگی و زیرزمینی روستای ویند کلخوران

در این روستا دهکده ای سنگی با مجموعه ای از خانه های سنگی منفرد به صورت یک پدیده معماری تاریخی و باستانی استثنایی وجود دارد که شکل کندن این منازل در زیر تپه های سنگی و رسوبی و نوع کنده شدن آن ها که نهایتا منجر به آفرینش چنین آثاری شده ، در نوع خود کم نظیر است. دهکده صخره ای باستانی ویند در حدود 5 کیلومتری جنوب و جنوب غربی سرعین و در نزدیکی جاده اردبیل به شهر نیر قرار گرفته است.

مناطقی که خانه های سنگی در آن قرار گرفته اند قوردی قیه ، تپه چله خانه ، قره قیه و مسجدیری نامیده می شود و علت کندن خانه های سنگی در زیر زمین با توجه شرایط جوی و سرد بودن منطقه اعلام شده است. اغلب خانه های سنگی تپه "چله خانه" در زیر تپه قرار گرفته و بر اثر عوامل مختلف سقف تعدادی از آنها فرو ریخته یا به سبب پرشدن فضاهای داخلی آن فعلا قابل استفاده و بازدید نیست.

بازار تاریخی اردبیل

بازار تاریخی اردبیل یادگاری از دوره صفوی و قاجار است که بر روی بازار دوره صفوی و ماقبل ساخته شده و در سال 1364 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. در قرن دهم هجری در زمان حکومت شاه طهماسب اول بازارهای اردبیل از رونق بسیار زیادی برخوردار بوده اند که از این قبیل می توان به بازار بقالان ، کرباس فروشان ، قصابان ، خراطان ، سراجان ، قیصریه و دهها سرای دیگر اشاره کرد.

بازار اردبیل مجموعه ای است مرکب از همه عناصر تشکیل دهنده وابسته به آن از جمله تشکیلاتی چون تیمچه سرا حمام و مسجد این بازار در مرکز شهر و در طرفین خیابان امام خمینی قرار گرفته است. این بازار در قرن هفتم و هشتم رونق فراوان داشته و در سده های بعد قسمتی از بازار ، تیمچه ها و سراها از موقوفات بقعه شیخ صفی الدین بشمار می رفته و درآمد و عواید حاصله به مصرف مخارج این بقعه می رسیده است.

هسته اولیه بازارهای اردبیل به قرون اولیه اسلامی بر می گردد ولی بنای کنونی و عناصر وابسته به آن از آثار دوران صفویه و قاجار است. بازار اردبیل با تاقهای جناغی ، تاق و گنبدهای ساده شامل راسته ها و تیمچه های فراوانی است که مهمترین آنها عبارتند از: بازارچه خشکبارها و سرای حاج احمد ، سرای وکیل ، تیمچه زنجیرلو ، سرای گلشن ، سرای قیصریه ، سرای حاج شکر ، سرای جهودها ، سرای حاج شیخ الاسلام و سرای حاج صادق.
در شرایط موجود راسته های مجموعه بازار اردبیل عبارتند از راسته اصلی بازار ، راسته پیرعبدالملک ، راسته قیصریه ، کفاشان ، علافان ، بازار زرگران ، سراجان ، پارچه فروشان ، مسگران ، چاقوسازان و آهنگران. پوشش سقف راسته ها با طاقهای جناقی و گنبد چهار طاقی و ساده می با
شد.

حمام تاریخی ابراهیم آباد اردبیل

حمام تاریخی ابراهیم آباد اردبیل متعلق به دوره صفوی  پس از مرمت، احیا و بازسازی به سفره خانه سنتی تبدیل شده و هم اکنون در حال بهره برداری است.

گنجینه مردم شناسی اردبیل

گنجینه مردم شناسی اردبیل که در بنای تاریخی حمام ظهیرالاسلام (آقانقی) اردبیل ایجاد شده اشیایی از دوران زندیه ، صفویه و قاجاریه را به تماشا گذاشته است. تعدادی تندیس نیز که بیانگر قیافه، طرز پوشش و زندگی سنتی اردبیلیان در آن دوران می باشد، زینت بخش گنجینه مردم شناسی اردبیل است.

بنای حمام تاریخی ظهیرالاسلام واقع در میدان عالی قاپوی اردبیل به دوران صفویه مربوط می شود.
بناها و آثار تاریخی شهر اردبیل فقط به این موارد خلاصه نمی شود و از جمله سایر آثار می توان به حمام های متعدد تاریخی ، 10 مورد پل تاریخی در شهر و اطراف اردبیل و دهها خانه تاریخی متعلق به دوره های مختلف اشاره کرد
.

 




صفحه قبل 1 2 3 4 5 ... 36 صفحه بعد

تبلیغات

مجله اینترنتی آذربایجان

ساير اخبار

با عاشورائیان

وهب مسیحی

امکانات